Wat betekent 2015 voor 2016?

Blog -

Wereldbol schijnt op administratie

Het afgelopen jaar was een jaar met twee gezichten, zowel op economisch gebied als op de financiële markten.

Wist de onrust rondom Griekenland de financiële markten niet van hun stuk te brengen, de vrees voor een terugval van de Chinese economische groei deed dat wel Ben Steinebach Ben Steinebach Hoofd Beleggingsstrategie

Hoewel de wereld begin januari al werd opgeschrikt door de aanslag op de redactie van het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo, begon het jaar op economisch gebied veelbelovend.

De verwachtingen voor de wereldeconomie waren positief en kregen – vooral voor de eurozone – nog eens een extra zetje toen de Europese Centrale Bank (ECB) in januari een omvangrijk opkoopprogramma van obligaties aankondigde. De tienjaarsrente daalde in Duitsland tot het niet eerder vertoonde niveau van minder dan 0,1% in april. Voor looptijden van Duitse staatsobligaties tot zeven jaar werden het afgelopen jaar zelfs negatieve rendementen genoteerd. Voor andere eurolidstaten gold met een gering renteverschil hetzelfde.

Omdat de rente in de Verenigde Staten op een hoger niveau bleef hangen, daalde de euro tegenover de dollar van boven USD 1,20 tot onder USD 1,10. Hierdoor kreeg de economie van de eurozone een extra impuls. Ondanks de sterkere dollar waren ook de vooruitzichten voor de Verenigde Staten positief. De economie bleek robuust genoeg; mede door eerdere opkoopprogramma’s van de Federal Reserve (de Fed). Toch had – evenals in 2014 – streng winterweer ook in 2015 een negatieve invloed op de economische groei. Daarnaast speelde de sterke dollar vooral de Amerikaanse industriële bedrijven parten.

Opkomende landen kenden een moeizaam 2015

De opkomende landen hadden eveneens last van de Amerikaanse dollar, enerzijds omdat het leidde tot kapitaaluitvoer uit deze regio en anderzijds door ruilvoetverliezen. Veel opkomende landen lieten hun valuta’s in waarde dalen. Die lagere koers leidt dan eerst tot minder inkomsten uit export en duurdere importen en pas later tot een verbeterde concurrentiepositie die het exportvolume vergroot en het importvolume afremt.

Voor China speelde de wisselkoers een ondergeschikte rol. Het land bevindt zich in een overgang, waarbij export en investeringen in belang afnemen en de particuliere consumptie belangrijker wordt. Dat gaat gepaard met een wat lager groeitempo, dat met 6 à 7% overigens ruimschoots hoger blijft dan in de meer volwassen regio’s.

Wat Griekenland niet lukt, lukt China wel

Op de financiële markten markeerde de vrees voor een verder afnemende economische groei in China het verschil tussen een positieve eerste helft van 2015 en een mindere tweede helft. In de eerste helft van het jaar ondervonden zowel de obligatiemarkten als de aandelenmarkten de positieve invloed van het stimulerende beleid van de ECB. Ook de Bank of Japan breidde het eigen opkoopprogramma uit, wat bijdroeg aan een verzwakking van de yen tegenover de dollar. De koersen op aandelenmarkten in de eurozone en Japan stegen daardoor fors en verkleinden daarmee de achterstand die in eerdere jaren ten opzichte van de Amerikaanse markten was opgelopen.

Deze gunstige ontwikkeling trad op ondanks de opnieuw oplaaiende problemen met Griekenland. De nieuwe regering onder Alexis Tsipras, de leider van een aantal partijen onder de naam Syriza, was terughoudend om de eerder afgesproken hervormingen door te voeren. Bovendien bleek de nieuwe minister van financiën (Yanis Varoufakis) geen goede verstandhouding te kunnen opbouwen met zijn collega’s, onder wie eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem. Nadat Varoufakis was opgevolgd door Tsakalotos, werd er toch nog een akkoord bereikt en keerde de rust voorlopig terug.

Wist de onrust rondom Griekenland de financiële markten niet van hun stuk te brengen, de vrees voor een terugval van de Chinese economische groei deed dat wel. Beleggers verloren massaal hun vertrouwen en aandelenkoersen daalden zelfs tot onder de niveaus van begin 2015.

Hoewel de obligatierentes niet meer de recordlaagtes van april bereikten, stonden ze zowel in de Verenigde Staten als in Europa onder druk. Een climax werd medio augustus bereikt, toen de Chinese autoriteiten onverwacht de yuan met 2% devalueerden. Dit leidde tot speculatie over een zwakker dan aangenomen Chinese economie. Naar onze mening was dit een verkeerde interpretatie en was de koppeling aan de in waarde gestegen dollar onhoudbaar geworden.

Roerig einde van 2015 en opnieuw centrale banken in beweging

Het einde van het jaar was roerig, met weer aanslagen in Parijs, terreurdreiging in Brussel maar ook met een positieve uitkomst van de klimaattop in Parijs. Daarnaast kwamen tegen het einde van het jaar de ECB en de Fed weer volop in de belangstelling te staan. De ECB deed begin december niet wat op de financiële markten werd verwacht, namelijk het opkoopprogramma intensiveren. Ze breidde alleen de duur ervan uit tot april 2017 en verlaagde de depositorente verder tot -0,3%.

De Fed handelde medio december wel volgens de verwachtingen en verhoogde de Fed funds rate met 0,25%-punt tot een bandbreedte van 0,25% - 0,5%. Daarmee hebben beide centrale banken aan het begin van 2016 een verschillende beleidsrichting en blijft een opwaartse druk op de Amerikaanse dollar bestaan.

2016: positieve economische vooruitzichten, maar ook grote onzekerheden

De economische vooruitzichten voor 2016 zijn gunstiger dan die voor 2015 uiteindelijk bleken te zijn, maar er zijn ook veel onzekerheden. In Europa zal de groei aan breedte en diepte winnen, gesteund door een lage en laagblijvende rente, lage prijzen van grondstoffen, waaronder energie, en een lage en vermoedelijk nog verder dalende euro.

Voor de Amerikaanse economie moet worden afgewacht wat het effect is van de renteverhoging, maar de economie oogt daarvoor robuust genoeg. Voor de opkomende landen – vooral die in Azië – zal het positieve wisselkoerseffect de groei in 2016 wel stimuleren. Er zijn wel verschillen tussen opkomende landen. Exporteurs van grondstoffen zullen blijven lijden onder de lage prijzen, hoewel enig herstel wordt verwacht. Verder zijn er nogal wat opkomende landen met schulden, die – vooral als ze in dollars luiden – zwaar zullen drukken op de economische mogelijkheden. Japan blijft een ongewisse factor. Grote stimuleringsprogramma’s, zowel van de overheid als van de centrale bank, hebben de economie niet structureel op een hoger groeipad kunnen brengen.

Onzekerheden op tal van terreinen

Wat mogen we verder van het komende jaar verwachten? Een van de belangrijkste vragen is hoe Europa omgaat met de vluchtelingenproblematiek. Tot dusverre is er geen sprake van een eensgezinde aanpak en lijkt bij de besluitvorming – zoals zo vaak – een zekere verkramptheid op te treden. Daar waar in andere gevallen de besluitvorming nog wel eens uitgesteld kon worden, lijkt nu de wal het schip te gaan keren. Toch zou daardoor de problematiek wel eens kunnen bijdragen aan een versnelling van de verbetering van de Europese instituties.

Dat zou ook kunnen bijdragen aan de oplossing van een aantal andere problemen. Een daarvan is de positie van het Verenigd Koninkrijk binnen de EU. Als de besluitvorming in Europa verbetert, wordt aan een belangrijke wens van premier Cameron voldaan. Hij zal de Britse bevolking dan waarschijnlijk aanraden om bij een referendum (vermoedelijk in 2016) tegen een zogeheten Brexit te stemmen.

Niettemin vormt de positie van Europa – en vooral ook wat er op dat gebied in 2016 gebeurt – een van de belangrijkste onzekerheden voor het komende jaar. Naast de vluchtelingenproblematiek en de uitkomst van het Britse referendum zal ook de Griekse kwestie immers opnieuw terug kunnen keren op de agenda van de Europese beleidsmakers.

Amerikaanse presidentsverkiezingen op 8 november

In de Verenigde Staten zal het jaar in het teken staan van de presidentsverkiezingen op 8 november. Bij de Republikeinen staat een reeks kandidaten, van wie Donald Trump de meeste aandacht krijgt, te trappelen om de Republikeinse nominatie in de wacht te slepen. Eerst moeten alle kandidaten – en ook die van de Democraten – een serie voorverkiezingen door. Hierbij is het bij de Republikeinen niet eens zeker of de partij de nominatie wel aan Trump zal gunnen. Dat vergroot de kansen van Hillary Clinton (Democraat) en zal het interessant maken wie de meerderheid krijgt in het Congres (Huis van Afgevaardigden en Senaat).

Wanneer net zoals nu een Democratische president wordt opgezadeld met een Republikeinse meerderheid (of andersom), zal dat de bestuurbaarheid van de Verenigde Staten beperken. Ook hier zien we dus de nodige onzekerheden in de aanloop naar 8 november.

Er zijn dus weliswaar veel onzekerheden, maar toch ook gunstige economische vooruitzichten. Laten we hopen dat deze twee elementen met elkaar in harmonie kunnen komen en dat het uitmondt in een positief jaar.

Samen met de redactie en alle betrokkenen bij Beleggingsnieuws wens ik u en uw dierbaren – zowel in persoonlijk als in zakelijk opzicht – een heel voorspoedig 2016!

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs