De Amerikaanse begrotingsperikelen: hoe en wat

Blog -

Federal Reserve

De politieke patstelling rond de Amerikaanse begroting en het dreigende schuldplafond, het lijkt wel Groundhog Day. In Washington is deze film al een paar keer eerder vertoond en meestal loopt alles goed af, al is het niet helemaal een ‘happy end’: te elfder ure voorkomt de politiek een ramp door een definitieve beslissing op de lange baan te schuiven. Dat lijkt ook deze keer weer het meest waarschijnlijke scenario. Dit betekent dat de gevolgen voor de economie en de financiële markten relatief beperkt en van korte duur zullen zijn. De economie zou in het vierde kwartaal iets minder hard kunnen groeien en de Federal Reserve zou daarom kunnen besluiten pas volgend jaar met het afbouwen van haar aankoopprogramma’s te beginnen. Maar wij zien geen grond om onze positieve kijk op de economische vooruitzichten voor 2014 bij te stellen. Het wordt natuurlijk een heel ander verhaal wanneer het schuldplafond niet verhoogd wordt en de VS technisch failliet gaat, maar dat lijkt nog steeds erg onwaarschijnlijk. De economische cijfers van afgelopen week waren overwegend positief. 

Te elfder ure voorkomt de politiek een ramp door een definitieve beslissing op de lange baan te schuiven. Nick Kounis Nick Kounis Hoofd Macro Research

Wat is er in Washington eigenlijk aan de hand?
Het Amerikaanse Congres moest binnen een maand twee belangrijke begrotingsbeslissingen nemen en de termijn voor de eerste is inmiddels verstreken. De bestedingsruimte van de federale overheid is niet  vóór 1 oktober vergroot. Daardoor liggen niet-essentiële overheidsdiensten – samen goed voor zo’n 20% van de overheidsuitgaven – al vier werkdagen stil. Dat is lang vergeleken met eerdere shutdowns, hoewel de langste, in 1995-1996, twintig werkdagen duurde. De shutdown is ontstaan doordat Republikeinen en Democraten het maar niet over de begroting eens kunnen worden. De Republikeinen willen alleen een begroting aannemen als de invoering van de ziektekostenverzekering (Obamacare) wordt uitgesteld. De tweede beslissing – de verhoging van het schuldplafond – is economisch veel belangrijker. Het Amerikaanse ministerie van Financiën heeft bekendgemaakt dat het schuldplafond op 17 oktober bereikt wordt. De overheid heeft nog wat geld in kas en hoeft door de shutdown ook minder (aan salarissen) uit te geven, maar daar koopt ze toch niet meer dan ongeveer een week extra tijd mee. Als het Congres het schuldplafond niet op tijd verhoogt, zou de overheid een aflossing op een financiële verplichting kunnen missen en daardoor technisch failliet gaan, ondanks dat ze solvabel is. De Republikeinse fractievoorzitter in het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, wil met één akkoord zowel de shutdown als het schuldplafond aanpakken, maar van toenadering is bij geen van beide partijen veel te merken. Bovendien heeft de minister van Defensie, Chuck Hagel, in het weekend besloten het burgerpersoneel van zijn ministerie weer aan het werk te laten gaan. Dat vermindert de druk om het probleem snel op te lossen, want dit besluit betreft 40% van de getroffen ambtenaren.

Amerikaanse begrotingsperikelen 01

Welke gevolgen heeft dit voor de economie?
De gevolgen van de sluiting van overheidsdiensten voor de economie zijn waarschijnlijk relatief beperkt en van korte duur. In onze laatste Global Daily Insight heeft onze VS-specialist Peter de Bruin een aantal berekeningen gemaakt, gebaseerd op cijfers over eerdere sluitingen. Bij een shutdown van  drie weken zou de geannualiseerde BBP-groei in het vierde kwartaal 0,5 procentpunt lager uitvallen. Als het burgerpersoneel bij Defensie inderdaad weer aan het werk gaat, zal het effect geringer zijn. Onze huidige prognose voor het vierde kwartaal is 3%, dat zou dan dus 2,5% worden. Als de sluiting van overheidsdiensten eenmaal voorbij is, kunnen inhaaleffecten deze daling nog wat temperen. Op de groeiprognoses voor volgend jaar heeft het sowieso geen effect. Tijdens de shutdown van 1995-1996 daalden de indices voor het consumenten- en ondernemersvertrouwen licht, maar die herstelden zich zodra het ten einde was. Het Congres lijkt de sluiting van overheidsdiensten  en het schuldplafond in één akkoord te willen aanpakken. Daardoor is, gezien de deadline voor het schuldplafond, de kans gestegen dat de shutdown tot half oktober duurt. Al met al is deze sluiting geen reden onze redelijk optimistische kijk op de economische groei van volgend jaar aan te passen. De shutdown zou echter zoveel onzekerheid kunnen veroorzaken dat de Federal Reserve in december besluit om nog geen begin te maken met het afbouwen van haar opkoopprogramma’s, zoals wij dat nu verwachten. Maar dat is een risico, geen uitgemaakte zaak. Een technisch faillissement van de Amerikaanse federale overheid zou veel erger zijn dan de sluiting van overheidsdiensten , omdat het tot grote instabiliteit en onzekerheid op de financiële markten kan leiden. Juist de ernst van de gevolgen maakt het onwaarschijnlijk dat de politici het zover laten komen. Dat is in ieder geval de ervaring uit het verleden. In juli 2011 bereikten de Republikeinen en Democraten pas op het laatste moment overeenstemming over verhoging van het schuldplafond.

Welke gevolgen heeft dit voor de financiële markten?
De markten hebben tot nu toe nauwelijks gereageerd op de onzekerheid over de Amerikaanse begroting. De koers van CDS (een soort verzekering) op door de Amerikaanse overheid uitgegeven obligaties met een looptijd van vijf jaar is de afgelopen dagen sterk gestegen. Toch komt het nog steeds grofweg overeen met het gemiddelde sinds 2009. Het bereikt in ieder geval niet het hoge niveau van juli 2011, de laatste keer dat het schuldplafond onderwerp van discussie was. De daling van de rente op Treasuries duidt erop dat de bezorgdheid over de begrotingsdeadlines de vraag naar Amerikaanse staatsobligaties uiteindelijk heeft aangewakkerd. De dollar heeft daarentegen flink ingeleverd ten opzichte van zowel de euro als de yen. De aandelenkoersen zijn gedaald en de impliciete volatiliteit is toegenomen. Deze ontwikkelingen wijzen erop dat beleggers zich binnen de VS op bescheiden schaal uit riskante beleggingen terugtrekken ten gunste van Amerikaanse staatsobligaties en dat Amerikaanse beleggingen in het algemeen enigszins aan populariteit inboeten. Het is waarschijnlijk dat de markten zenuwachtiger worden naarmate het schuldplafond dichterbij komt, al zou de verwachting dat de Fed wacht met afbouwen, de pijn kunnen verzachten. En als we op de patstelling van 2011 mogen afgaan, zullen de gevolgen enorm meevallen, mits de politiek er vóór de deadline uitkomt. Op 28 juli 2011, toen Amerikaanse staats-CDS’en hun hoogste stand bereikten, steeg de VIX-index tot net onder de 24 punten. Hij staat nu rond de 18, maar ook 24 is historisch gezien laag. Per saldo lijken de beleggers, net als wij, te denken dat de Amerikaanse politiek niet zo roekeloos zal zijn een faillissement te riskeren. Ook een blik op de gevolgen van shutdowns in de jaren 1980 en 1990 is geruststellend: de aandelenkoersen blijven tijdens de sluitingen gelijk of dalen licht om daarna weer snel te stijgen.

Amerikaanse begrotingsperikelen 02

Komt de onzekerheid rond de begroting al in de economische cijfers tot uiting?
In de economische cijfers is nog niet veel te zien van eventuele effecten, al zullen de cijfers voor oktober – en die zijn er nog niet – pas echt uitsluitsel geven. De vorige week gepubliceerde ISM-indices voor september vertonen een wisselend beeld. De Amerikaanse ISM-index voor de industrie is gestegen naar 56,2 punten (was 55,7 in augustus). Deze stijging is des te indrukwekkender omdat de index ook in de zomermaanden al fors gestegen was. In mei stond hij op slechts 49 punten. Daar staat tegenover dat de ISM-index voor de dienstensector is gedaald van 58,6 naar 54,4. Deze index wordt sterker door de binnenlandse situatie beïnvloed en het is dus mogelijk dat de begrotingsperikelen hierin al doorwerken. En inderdaad werd de toegenomen onzekerheid door de ondervraagden genoemd. Geruststellend is dan weer dat de index voor de nieuwe orders redelijk stabiel was: deze vertoonde een lichte daling maar bleef dicht bij de 60-puntengrens. Ook elders in de wereld bleven de industriële indices positief. De officiële Chinese PMI voor de industrie steeg slechts licht, maar was in augustus al flink gestegen naar het hoogste peil sinds april 2012. In andere grote, opkomende landen (India, Brazilië, Turkije en Polen) steeg de PMI voor de industrie, terwijl deze in Rusland gelijk bleef. Verder stegen de PMI’s in Zuid-Korea, Hongkong en Taiwan sterk, landen die het doorgaans goed doen als de wereldhandel opleeft. De vreemde eenden in de bijt waren het VK en de eurozone, waar de PMI licht daalde, al was dat na een forse stijging in de voorgaande maand. Het is goed mogelijk dat de indices, vooral in de VS, in oktober een tik krijgen, maar ze zullen dan in november waarschijnlijk weer snel opveren, mits aan de shutdown een einde komt en het schuldplafond wordt verhoogd.

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs

Filteren op