De ECB probeert 'shock and awe'

Blog -

Europese Centrale Bank ECB

Tijdens haar meest recent beleidsvergadering heeft de ECB agressievere maatregelen genomen dan was verwacht. In onze Global Daily Insight en onze ECB Watch van 6 juni worden de diverse maatregelen in detail toegelicht. Hieronder probeer ik duiding te geven. Ik ben geneigd de genomen maatregelen in hoge mate als preventief te beschouwen. De directe invloed op inflatie en conjunctuur is gering; de effecten zullen hooguit geleidelijk merkbaar worden. Wel is er een directe invloed op 'vertrouwen'. Wanneer je een 'shock and awe' (vrij vertaald: shockeer en creëer daarmee ontzag) strategie toepast is het beïnvloeden van vertrouwen zeker een van je doelstellingen. Als je dan naar financiële markten kijkt, moet je zeggen dat het optreden van ECB President Mario Draghi heel succesvol was.

Als ik naar de economische cijfers kijk, zie ik een grote hoeveelheid bewijs dat de economische situatie verbetert. Han de Jong Han de Jong Chief Economist

Waarom heeft de ECB al die maatregelen genomen?

De ECB heeft agressief gehandeld om deflatie te voorkomen en om het stroeve kredietmechanisme te smeren. Je mag je afvragen hoe nodig dat eigenlijk wel was. Inflatie ligt duidelijk onder de doelstelling van de ECB, maar in deflatie zijn we zeker niet. Echter, de ECB wil voorkomen dat we in deflatie komen. Dat heeft verreweg de voorkeur boven het te zijner tijd eventueel moeten bevechten van deflatie. In die zin waren de acties preventief, hoewel je ook kunt stellen dat actie zeker nodig was nu inflatie, en zelfs de in 2016 door de ECB verwachte inflatie onder de doelstelling ligt. De ECB heeft haar groeiraming voor de economie voor het lopende jaar iets verlaagd en die voor 2015 iets verhoogd. Dat lijken vooral aanpassingen op basis van de iets tegenvallende realisaties van het eerste kwartaal dit jaar en als zodanig niet indicatief voor een meer negatieve blik op de toekomst. Als ik naar de economische cijfers kijk, zie ik een grote hoeveelheid bewijs dat de economische situatie verbetert. Toegegeven, het is van een laag niveau en de verbeteringen zijn niet spectaculair, maar toch. De werkloosheid in de eurozone zal volgend jaar geleidelijk toch wel dalen. Neerwaartse druk op lonen wordt daardoor beperkt. En daarmee is de grootste dreiging van deflatie fors verminderd.

Onder recente economische data bevond zich cijfers over orders geplaatst bij Duitse bedrijven. Die waren sterk in april: +3,1% m-o-m. We moeten overigens niet vergeten dat de orders in maart maar liefst 2,8% waren gedaald; er is sprake van veel volatiliteit in die cijfers, dit jaar zeer waarschijnlijk veroorzaakt doordat Pasen dit jaar in april viel. Toch moet gezegd dat de aprilcijfers de verwachtingen fors overtroffen. Vooral orders uit andere eurolanden waren heel sterk: +9.9%. Heel bemoedigend was het feit dat vooral orders voor kapitaalgoederen zich zo stek ontwikkelen. Vanuit andere eurolanden namen die orders met 11,7% toe. Deze cijfers zijn wel behoorlijk volatiel. Als je de eerste vier maanden van het jaar middelt, staat er een plus van 5,6%. Dat suggereert dat Europese bedrijven hun investeringen momenteel opschroeven. Dat is een heel goed teken en is bepaald niet typerend voor een economie die op het punt staat om in deflatie te tuimelen.

Duitsland Orders kapitaalgoederen vanuit eurozone

De vraag omtrent het kredietmechanisme is ingewikkeld. Krediet aan niet-financiële bedrijven daalt al enige tijd. Maar het is altijd onduidelijk waar dat aan ligt: de vraag, het aanbod of iets anders? De meest recente cijfers over de kredietverlening laten overigens wel een verbetering zien. De laatste zogeheten 'bank lending survey' van de ECB wekt bij mij niet de indruk dat er echt heel grote problemen zijn. Verschillen tussen landen zijn soms groot, maar de cijfers suggereren niet dat banken in de periferie hun kredietvoorwaarden extra aan het verscherpen zijn. De laatste enquête bevatte een vraag over hoe de huidige kredietvoorwaarden zich verhouden tot het gemiddelde over de periode vanaf 2003 en over de periode vanaf 2010. Het kan niet verbazen dat kredietvoorwaarden nu restrictiever zijn dan het gemiddelde sinds 2003, maar vergelijkbaar met het gemiddelde sinds 2010. Bedrijven, vooral uit het mkb klagen over gebrekkig toegang tot bankkrediet. Maar ook dat is moeilijk op waarde te schatten. Veel van deze bedrijven staan financieel enorm onder druk en het verlenen van krediet aan deze bedrijven is risicovol. Dan heb je ook nog toezicht en regelgeving. Banken moeten voldoen aan allerlei verscherpte eisen. Dat heeft ook gevolgen voor het kredietproces.

Zal de ECB succesvol zijn?

In mijn optiek blaast de ECB hier met de wind mee. Pijnlijke deflatie lijkt niet waarschijnlijk en het economisch herstel zal zich verbreden en sterker worden. Dat is ook precies wat de ECB wil. Maar dat betekent nog niet dat de acties van de ECB een doorslaggevende rol zullen spelen. Hoeveel invloed heeft een renteverlaging met 0,1% eigenlijk? En dan de liquiditeitscreatie. De ECB kan heel veel liquiditeit creëren, maar banken zijn juist bezig de in 2011 en 2012 verkregen grote hoeveelheid liquiditeit terug te betalen aan de centrale bank. Er lijkt niet direct een tekort aan liquiditeit.

En dan het vertrouwen. Het lijkt me duidelijk dat de acties bedoeld zijn om een vertrouwensimpuls te geven. Dat steunt economische groei en verstevigt de verankering van inflatieverwachtingen. Het is misschien nog prematuur, maar de eerste indicaties op financiële markten suggereren dat die vertrouwensimpuls stevig is aangekomen (zie bijvoorbeeld aandelenmarkten en markten voor meer risicovolle obligaties).

Gaat de ECB nog meer doen?

De ECB hoopt er ongetwijfeld op dat het zo wel genoeg is. En trouwens, als je zo'n shock and awe toepast, moet je je wel even koest houden. Desondanks heeft Draghi wel duidelijk gemaakt dat de ECB zeker verdere maatregelen zal nemen als ze dat nodig vindt. Gegeven onze relatief optimistische visie op de economie denken we nog steeds dat een programma van kwantitatieve verruiming waarbij de ECB op grote schaal staatsleningen zou kopen onwaarschijnlijk is.

 

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs

Filteren op