Divergentie regeert

Blog -

Bar graph globe

Kenmerkend voor de huidige fase van de wereldeconomie is de grote variatie: de welvarende economieën doen het vrij goed maar de opkomende economieën worstelen met problemen. In een geïntegreerde wereldeconomie kan deze divergentie niet heel lang duren. Verder blijken binnen het beleidscomité van de Amerikaanse centrale bank de opvattingen uiteen te lopen (of misschien is dit al enige tijd het geval). Dit alles creëert onzekerheid. Wij hebben onze groeiramingen voor een aantal belangrijke opkomende economieën verlaagd.

Over China zijn wij niet al te pessimistisch. De zwakte manifesteert zich vooral in de industriesector, die van nature volatiel kan zijn. Han de Jong Han de Jong Chief Economist

Opkomende markten kampen met problemen

De opkomende economieën krijgen het dit jaar steeds moeilijker. Wij zien meerdere oorzaken. Allereerst is er de afkoeling van de Chinese economie, en meer specifiek de afkoeling van de industriesector in China. Veel andere opkomende markten zijn sterk afhankelijk van de industriële bedrijvigheid in China. De afkoeling gaat dan ook niet ongemerkt aan deze landen voorbij. Een tweede, verwante factor is de daling van de grondstoffenprijzen. Hierdoor is voor veel opkomende markten de ruilvoet aanzienlijk verslechterd. Verder gaat een aantal opkomende landen gebukt onder politieke perikelen en slecht macro-economisch beleid. Brazilië in het bijzonder is een land dat op al deze punten slecht scoort. De economie is in een recessie beland en het is onduidelijk hoe de beleidsmakers het tij kunnen keren. De inflatie is gestegen en de centrale bank heeft in reactie daarop de rente verhoogd. Een logische stap, maar op de korte termijn niet gunstig voor de groei van de economie. Daarbij komt dat door de economische zwakte de overheidsfinanciën achteruit zijn gehold. Maatregelen zijn nodig om te voorkomen dat de situatie al te sterk verslechterd maar dit zal evenmin bevorderlijk zijn voor de economische groei. En alsof dit nog niet genoeg is, zorgt de politieke situatie voor verdere complicaties. Diverse corruptieschandalen zijn aan het licht gekomen. De populariteit van Dilma Rousseff, die vorig jaar nog werd herkozen voor een tweede termijn als president van het land, is tot een dieptepunt gedaald.

Behalve met al deze factoren hebben de opkomende markten ook te maken met kapitaalvlucht. In dit verband wordt ook wel gesproken over kwantitatieve verkrapping. De omvang van dit proces en de gevolgen zijn moeilijk in te schatten.

Welvarende economieën doen het goed

De welvarende economieën hebben op dit moment de wind in de zeilen. De economische groei in de Verenigde Staten en in de eurozone in het bijzonder is weliswaar niet spectaculair maar ligt boven de langetermijntrend. De werkloosheid neemt hier af en de overheidsfinanciën zijn aan de beterende hand. In de laatste paar kwartalen is de basis voor verdere groei van deze economieën verbreed.

Divergentie kan niet heel lang duren

De grafiek toont de PMI’s voor geïndustrialiseerde landen en opkomende economieën. Het is logisch dat in een geïntegreerde wereldeconomie de correlatie hoog is. Dit is inderdaad ook het geval). Hierbij moeten wel enkele kanttekeningen worden geplaatst. Zo worden de PMI’s voor opkomende economieën nog niet zo lang bijgehouden. Bij de interpretatie van deze cijfers moet de nodige voorzichtigheid worden betracht, vooral wat betreft het niveau. Duidelijk is wel dat de PMI voor opkomende economieën dit jaar een onafgebroken dalende lijn vertoont (en recentelijk onder 50 is gedoken). De PMI voor welvarende economieën is dit jaar ruim boven 50 gestabiliseerd.

Graph: PMI verwerkende industrie

Ik denk dat deze divergentie niet lang kan duren. Ofwel de welvarende economieën trekken de opkomende economieën omhoog ofwel de opkomende economieën trekken de welvarende economieën naar beneden. Naar alle waarschijnlijkheid ligt de waarheid ergens in het midden. De belangrijkste vragen in dit verband lijken te zijn of de Chinese economie al dan niet een harde landing gaat maken, hoe kwetsbaar de welvarende economieën zijn voor de huidige zwakte van de opkomende economieën en hoe de financiële omstandigheden zich zullen ontwikkelen.

Over China zijn wij niet al te pessimistisch. De zwakte manifesteert zich vooral in de industriesector, die van nature volatiel kan zijn. Verder denken wij nog steeds dat de Chinese beleidsmakers een goed motief hebben om een harde landing te voorkomen; zij beschikken volgens ons hiervoor ook over de vereiste middelen en de ervaring leert dat zij hiertoe ook daadwerkelijk in staat zijn. Dit is geruststellend, net als het feit dat de huizenmarkt het dieptepunt lijkt te zijn gepasseerd en de dienstensector relatief sterk blijft.

Wat betreft de kwetsbaarheid van de welvarende economieën zijn wij ook niet al te pessimistisch. De groei in de welvarende economieën heeft zich aanzienlijk verbreed. Dit doet vermoeden dat de kwetsbaarheid op de korte termijn niet bijzonder groot is.

En tot slot de financiële omstandigheden. Deze zijn, zoals gezegd, moeilijk te peilen. Vooral de monetaire koers in de VS is in dit opzicht een interessante factor.

Verdeeld FOMC

Op de vergadering van vorige week donderdag besloot het FOMC, het beleidscomité van de Amerikaanse centrale bank (Federal Reserve), de rente ongewijzigd te laten. Mogelijke redenen waarom de Fed uiteindelijk besloot om van een renteverhoging af te zien, zijn de zwakte van de opkomende economieën, de volatiliteit op de financiële markten en in het bijzonder de eventuele effecten daarvan op de VS. De deur werd opengelaten voor een eerste rentestap op een later tijdstip. Eén van de FOMC-leden, Fed-president Jeffrey Lacker van Richmond, wilde de rente nu al verhogen. De meningen binnen het FOMC lopen duidelijk sterk uiteen. Lacker is een echte havik en vond dus dat de monetaire teugels nu al moesten worden aangehaald maar een van de andere leden verwacht dat de Fed funds rate, het belangrijkste beleidstarief, aan het einde van het jaar lager is dan nu. Dit houdt in dat dit tarief dan negatief is. Het FOMC komt dit jaar nog maar twee keer bijeen. Daarom moet dat lid hetzij zijn zin krijgen (wat niet erg waarschijnlijk lijkt), hetzij zijn mening herzien (wat hij niet gauw zal doen want dan erkent hij al binnen een paar weken dat hij fout zat). Een derde mogelijkheid is dat hij op minstens een van de twee laatste vergaderingen van dit jaar een afwijkend standpunt innemen. Wat zou ik graag een kijkje in de keuken willen nemen!

De Fed lijkt te worstelen met drie belangrijke vragen: wat is de huidige staat van de economie, wat willen we nu feitelijk bereiken en wat is de wisselwerking tussen het Amerikaans monetair beleid, de effecten daarvan op de opkomende markten en in het verlengde daarvan de wereldeconomie en vervolgens weer de Amerikaanse economie.

Het FOMC-lid dat voorstander is van een lagere rente, zit duidelijk bij de ‘duiven’. Hacker behoort tot de ‘haviken’. De ervaring van de afgelopen jaren leert dat de visie van de duiven uiteindelijk relevanter blijkt te zijn dan die van de haviken. Dit kan natuurlijk veranderen maar waarschijnlijk zal de Fed behoedzaam te werk gaan. Ons standpunt luidt al enige tijd dat de Fed de rente in december verhoogt. Dit is nu veel minder zeker geworden. Toch lijkt het ons nog altijd een redelijk basisscenario.

Hoe zien wij het nu in zijn totaliteit?

Wij onderkennen alle bovengenoemde risico’s. Toch rekenen wij niet op een harde landing in China en naar onze mening zijn de welvarende economieën niet al te kwetsbaar, in ieder geval niet op de korte termijn, voor de zwakte in de opkomende markten. Tot slot denken wij dat de Fed behoedzaam te werk zal gaan. Als de wereldeconomie in de komende paar maanden in rustig vaarwater komt, is een eerste rentestap van de Fed in december nog steeds een reële mogelijkheid. De kans dat die eerste stap verder wordt uitgesteld, is wel aanzienlijk toegenomen.

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs