Verwarrende signalen: probeer de ruis eruit te ziften

Blog -

Koersgrafiek

Recente economische indicatoren schetsen een onverwacht en zeer verwarrend beeld. Wat moeten beleidsmakers en beleggers hiermee? Naar mijn mening is het belangrijk om de ruis eruit te ziften. Door de verwarring die de nieuwste cijfers wellicht veroorzaken bij beleidsmakers, zullen zij ongetwijfeld de situatie even willen aanzien voordat ze overgaan tot zeer drastische maatregelen.

De indicatoren hebben zich in augustus heel verrassend ontwikkeld. Het ondernemersvertrouwen in de verwerkende industrie heeft zich ruimschoots hersteld van de daling in juli en steeg naar 53,3, het hoogste niveau sinds oktober vorig jaar. Han de Jong Han de Jong Chief Economist

  • Ondernemersvertrouwen VS daalt plotseling maar economie lijkt in orde
  • Ondernemersvertrouwen daalt licht in eurozone maar sterk in Nederland
  • Ondernemersvertrouwen VK herstelt zich
  • Consumentenvertrouwen VK veert op
  • Cijfers Azië wijzen op verbetering conjunctuur in industrie en IT

Brexit

De heersende opinie ten aanzien van Brexit is dat de uitkomst van het referendum een vertrouwensschok heeft veroorzaakt die de bestedingen door consumenten en bedrijven onder druk zet. Daarnaast zorgt Brexit voor onzekerheid, wat de bedrijfsinvesteringen op middellange termijn beperkt en dus ook negatieve gevolgen heeft voor de werkgelegenheid en vervolgens voor de inkomens en de groei van de consumentenbestedingen. Over het algemeen wordt dan ook verwacht dat de Britse economie door het Brexit-besluit binnenkort in een recessie belandt. De eerste vertrouwenscijfers na het referendum leken deze visie te bevestigen. De inkoopmanagersindex (PMI) voor het Verenigd Koninkrijk tuimelde van een gezonde 52,2 in juni naar een op een recessie wijzend niveau van 48,3 in juli. Ook het consumentenvertrouwen verslechterde in juli scherp: van -1 in juni naar -12 in juli. Desondanks ontwikkelden de detailhandelsverkopen zich in juli juist erg sterk. Maar dat was misschien tijdelijk en gerelateerd aan het weer.

De indicatoren hebben zich in augustus heel verrassend ontwikkeld. Het ondernemersvertrouwen in de verwerkende industrie heeft zich ruimschoots hersteld van de daling in juli en steeg naar 53,3, het hoogste niveau sinds oktober vorig jaar. Ook het consumentenvertrouwen veerde op, zij het iets minder overtuigend naar -7. Hiermee is de terugval in juli voor ongeveer de helft goedgemaakt.

Het is mogelijk dat dit allemaal kortstondige oplevingen zijn en er is nog te weinig bewijs om onze mening dat we op korte termijn met een kortstondige recessie te maken krijgen, te herzien. Volgens Markit, de organisatie die de PMI-cijfers verzamelt, is de positievere inschatting van de ordersituatie door bedrijven echter vooral toe te schrijven aan de verzwakking van het pond sinds het Brexit-referendum. En dat lijkt wel logisch. Als de goede cijfers van augustus in de komende maanden op peil blijven, dan moet de sombere kortetermijnprognose voor de Britse conjunctuur worden herzien.

De index voor het economisch sentiment in de eurozone die wordt gepubliceerd door de Europese Commissie, is in augustus iets verslechterd, naar 103,5 tegenover 104,5 in juli. Dit kan voor een deel terug te voeren zijn op een Brexit-effect, maar op het huidige niveau wijst de index nog steeds op een bescheiden groei.

De sterke daling van het Nederlandse ondernemersvertrouwen in augustus (volgens het CBS) kwam als een verrassing. Nederland heeft een relatief sterke handelsrelatie met het Verenigd Koninkrijk en de daling van het ondernemersvertrouwen in augustus kan een vertraagde reactie zijn op de daling van het ondernemersvertrouwen in het VK in juli. Als dat zo is, veert het vertrouwen volgende maand misschien ook weer op, zoals ook in het VK is gebeurd. Maar het is ook mogelijk dat de daling van het Nederlandse ondernemersvertrouwen voortkomt uit de daling van het Britse pond sinds het Brexit-besluit. Voorlopig ga ik uit van het eerste. Een andere index voor het ondernemersvertrouwen, de index die wordt samengesteld door NEVI, toont een volledig tegengestelde ontwikkeling. Deze index kwam in augustus juist hoger uit, op het op één na hoogste niveau van dit jaar, doordat ondernemingen goede orderontvangsten meldden.

Sterke daling ISM in de VS

Wij zijn lange tijd van mening geweest dat de Amerikaanse Federal Reserve de rente dit jaar niet verhoogt, al hebben we onlangs aangegeven dat één renteverhoging dit jaar niet kan worden uitgesloten. Na de relatief agressieve uitlatingen van leden van het FOMC, het beleidscomité van de Amerikaanse centrale bank (Federal Reserve), is één renteverhoging in december volgens ons nu het meest waarschijnlijke scenario. Er zijn twee redenen waarom wij geen verhoging verwachten in september. Ten eerste bevindt de inflatie zich nog steeds onder de doelstelling van de Fed en zal deze zich zeker niet snel richting het beoogde niveau van 2% bewegen. De favoriete inflatiemaatstaf van de Fed, de kern PCE-inflatie, is het hele jaar al opmerkelijk stabiel op 1,6%. Dit was ook het geval in juli, de meest recente maand waarover cijfers beschikbaar zijn. Ten tweede vertoont de economie nog steeds wat zwakke plekken. Eerder dit jaar leek de arbeidsmarkt zwakker te worden en meer recent, in augustus, daalde de ISM-index voor het ondernemersvertrouwen sterk, van 52,6 naar 49,4. De Fed wil waarschijnlijk afwachten of dit een uitschieter is of een nieuwe trend. Ik verwacht dat in de komende maanden duidelijker wordt dat de ISM-uitkomst in augustus niet het begin was van een nieuwe trend, maar een incident.

Conjunctuur IT- en industrie

Ik zeg al heel lang dat er een lichte verbetering van de wereldwijde industriële conjunctuur aan zit te komen. Deze visie staat onder druk, niet alleen onder invloed van andere economen, maar ook door de cijfers. De hierboven genoemde indices voor een aantal Europese landen (met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk) en de VS wijzen niet op een verbetering van de mondiale conjunctuur in de industrie. Toch is er naar mijn mening reden voor voorzichtig optimisme.

Ten eerste lijkt de sterke daling van de ISM vreemd en niet echt in overeenstemming met de meeste andere cijfers. Ten tweede kan het gedaalde ondernemersvertrouwen in een aantal Europese landen verband houden met Brexit en kan er in de komende maanden wellicht een herstel optreden. Ten derde is de teleurstellende economische groei in de VS in de afgelopen paar kwartalen grotendeels te wijten aan een tragere en zelfs negatieve voorraadopbouw. Deze trend moet op korte termijn gaan omslaan, wat een impuls zal geven aan de industriële activiteit. En tot slot ben ik van mening dat verschillende relevante, aan de IT-sector gerelateerde indicatoren in Azië aan de beterende hand zijn.

PMI verwerkende industrie ChinaDe officiële PMI voor de Chinese verwerkende industrie steeg in augustus naar 50,4, het hoogste niveau sinds september 2014. De Caixin-PMI daalde daarentegen in augustus: naar 50,0 tegen 50,6 in juli. Het cijfer voor augustus was na dat van juli het hoogste sinds februari 2015. Onze interpretatie is dat de stimuleringsmaatregelen van de Chinese beleidsmakers effect hebben.

PMI verwerkende industrie Taiwan en Zuid-KoreaEr is sprake van een merkwaardige divergentie tussen de PMI's voor Taiwan en Zuid-Korea. Ik beschouw beide economieën als vooroplopend bij conjuncturele omslagen. Vaak bewegen de indices voor het ondernemersvertrouwen in deze landen parallel aan elkaar. De PMI voor Taiwan laat echter al drie maanden op rij een stijging zien, terwijl de PMI voor Korea in augustus sterk is gedaald. Wat kan dit verschil verklaren? De Taiwanese economie is sterker afhankelijk van IT dan de Zuid-Koreaanse, die het meer moet hebben van de scheepvaartsector. De scheepvaart staat onder druk en een aantal Koreaanse rederijen verkeert in zwaar weer.

Zuid-Koreaanse import en exportDeze verklaring voor de uiteenlopende indicatoren voor het ondernemersvertrouwen in Taiwan en Zuid-Korea lijkt te worden bevestigd door de Zuid-Koreaanse import- en exportcijfers. De export en import van het land bereikten begin dit jaar een dieptepunt, maar laten sindsdien een verbetering zien. Op jaarbasis werd de exportgroei in augustus voor het eerst sinds december 2014 weer positief (+2,6%).

SOX index (Philadelphia semiconductors stock index)Een ander teken dat wijst op een conjuncturele verbetering in de IT-sector is de ontwikkeling van de aandelenkoersen in de halfgeleidersector, zoals weergegeven door de SOX-index. Deze index is in de afgelopen maanden gestaag opgelopen.

Conclusie

Al met al schetsen de nieuwste cijfers geen duidelijk beeld van de wereldeconomie, doordat een aantal cijfers tegenvalt terwijl andere juist meevallen. Al met al zie ik geen reden om af te stappen van mijn geloof en blijf ik voorzichtig optimistisch voor de komende periode.

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs