Wordt dit de langste periode van economische groei ooit voor de VS?

Blog -

Deflation

De huidige economische expansie in de VS begon volgens het Business Cycle Dating Committee van het National Bureau of Economic Research (NBER) halverwege 2009. De economie komt op een bepaald moment onvermijdelijk weer in een recessie terecht. Omdat de laatste recessie al een hele tijd geleden is, stellen economen regelmatig de vraag hoe lang deze herstelperiode nog kan duren. In dit commentaar kijk ik naar de historie van de recessies die zich in de VS sinds de Tweede Wereldoorlog (WOII) hebben voorgedaan. Mijn conclusie is dat er een redelijk grote kans is dat deze opgang de langste uit de geschiedenis wordt.

De huidige periode van economische groei begon in juli 2009 en is de op twee na langste periode van herstel sinds de registratie 150 jaar geleden van start ging. Han de Jong Han de Jong Chief Economist

  • De huidige groeiperiode in de VS is de op twee na langste
  • Er is een goede kans dat dit de langste uit de geschiedenis wordt 
  • Beter langzaam maar langdurig, dan hevig maar kort 
  • De grootste risico's betreffen de situatie buiten de VS

Dit is al de op twee na langste periode van economische groei ooit

Sinds het eind van WOII heeft de Amerikaanse economie elf recessies doorgemaakt. De meest recente recessie was gemeten naar de inkrimping van het BBP de diepste. De huidige periode van economische groei begon in juli 2009 en is de op twee na langste periode van herstel sinds de registratie 150 jaar geleden van start ging. De opgang is nu 94 maanden oud en neemt nog geen einde.  

Gemiddeld hebben herstelperiodes sinds WOII 59 maanden geduurd. Gedurende de hele periode waarop de NBER-cijfers betrekking hebben, dat wil zeggen vanaf 1854, hebben de herstelperiodes gemiddeld 39 maanden geduurd. Interessant is dat het NBER ook cijfers geeft voor subperiodes. Tussen het begin van de registratie en 1919 duurden de herstelperiodes gemiddeld slechts 27 maanden, terwijl de recessies 22 maanden duurden. Ik vind dat een interessant gegeven, omdat sommige commentatoren tegenwoordig aanvoeren dat we terug moeten naar een monetair systeem, zoals we in de tweede helft van de negentiende eeuw hadden. Tussen de beide wereldoorlogen duurde een herstelperiode gemiddeld 35 maanden en, zoals ik eerder al zei, sinds WOII is dat 59 maanden. 

De langste geregistreerde periode zonder een recessie in de VS duurde 120 maanden en duurde van april 1991 tot maart 2001. De op één na langste duurde van maart 1961 tot december 1969, dat wil zeggen 106 maanden. Het duurt nog twaalf maanden voordat de huidige opgang net zo lang heeft geduurd en de economische groei moet nog 27 maanden aanhouden om de huidige herstelperiode tot de langste ooit te maken. Dat is niet onmogelijk.

Hoe diep zijn recessies en hoe krachtig is het herstel?

Oorzaak, duur en diepte van recessies variëren. Onderstaande grafiek toont de daling van het reële BBP en de toename van de werkloosheid tijdens de recessies sinds WOII. De meest recente recessie is duidelijk de diepste geweest sinds WOII.

Economische gevolgen tijdens recessies 

Onderstaande tabel geeft op kwartaalbasis de gemiddelde (geannualiseerde) BBP-groei in herstelfases weer. Omdat veranderingen in de bevolkingsgroei in de loop der tijd sterk variëren, geeft de tabel daar ook informatie over. Hoe lager de bevolkings-groei, hoe aanvaardbaarder het is wanneer de BBP-groei lager is. Het is duidelijk dat het huidige herstel het meest gematigde is sinds WOII en dat het lagere tempo niet volledig kan worden verklaard door de zwakkere bevolkingsgroei. Uit de tabel blijkt echter ook dat de kracht van het herstel tijdens de meest recente cyclussen over het algemeen is afgenomen en dat dit niet iets nieuws is van de huidige cyclus.

Kracht van het herstel

Waardoor worden recessies veroorzaakt?

Een recessie is een achteruitgang van de productie. Dit kan komen door een daling van de vraag of door een verstoring van het aanbod. De meeste recessies ontstaan door een vraag-daling, waaraan diverse factoren ten grondslag kunnen liggen.

De recessie van ‘48/’49 werd veroorzaakt door een daling van de vraag als gevolg van het einde van WOII en de aanpassing van de productie aan vredestijd. De recessie van '53/54 hield vooral verband met het einde van de Koreaanse oorlog.

De recessie van '57/'58 werd veroorzaakt door een sterke toename van de inflatie van -0,7% in 1955 naar bijna 4% in begin 1957 en het verkrappende beleid dat de Fed als reactie daarop invoerde. Het is mij niet duidelijk wat de recessie van '60/'61 heeft veroorzaakt, maar volgens vice-president Richard Nixon heeft hij hierdoor de presidentsverkiezing verloren van John F. Kennedy. Ook in de oorzaak van de recessie van '69/'70 zou ik mij verder moeten verdiepen dan mijn deadline toelaat.

De lange en pijnlijke recessie van '73/'75 was het gevolg van een aantal factoren. De verdrievoudiging van de olieprijs zorgde uiteraard voor een aanzienlijke economische neergang. Daarnaast heeft het loslaten van de gouden standaard in 1971 misschien bijgedragen aan de toename van de inflatie, als gevolg van de verzwakking van de monetaire discipline. De inflatie bedroeg medio 1972 slechts 2,7%, maar versnelde in de loop van 1974 naar 12,3%. De monetaire-beleidsmakers reageerden met een vergelijkbare verhoging van de officiële rente. De toename van de inflatie tastte duidelijk de koopkracht aan en ontwrichtte de economie. Bovendien reageerde president Nixon op de inflatiestijging met het invoeren van loon- en prijscontroles (tegen het expliciete advies van de toenmalige adviseur van het Witte Huis, Alan Greenspan, in). Deze controles leverden een schok op voor de vraag- en aanbodkant van de economie.

De periode 1980-1982 kenmerkte zich door twee recessies vlak na elkaar. Dit waren de iconische 'Volcker-recessies', die grotendeels werden veroorzaakt doordat de Fed, met Paul Volcker als voorzitter, probeerde de inflatie en inflatieverwachtingen de kop in te drukken. Deze pogingen hadden succes, maar de prijs die moest worden betaald was hoog. De inflatie was begin 1980 opgelopen naar bijna 15%, waarop de Fed reageerde door het belangrijkste rentetarief, het Fed Funds rate, te verhogen naar 20%. Hierop volgde een herstel doordat de Fed vervolgens de rente snel verlaagde naar 9,5% per medio 1980, maar de rente liep toen weer snel op, naar 18% eind 1980 en opnieuw 20% halverwege 1981. Een van de oorzaken van de hoge inflatie was de sterke stijging van de olieprijs en het Iraanse olie-embargo, dat het olieaanbod in de VS beperkte.

De recessie van '90/'91 was waarschijnlijk het gevolg van de combinatie van de stijging van de olieprijs na de Golfoorlog die uitbrak in reactie op de invasie van Koeweit door Irak en de kredietschaarste als gevolg van de savings and loans-crisis.

De recessie van 2001 ontstond door het imploderen van de internetzeepbel op de aandelenmarkten en een daling van de uitgaven aan IT na de millenniumwisseling.

De recessie van 2007 werd duidelijk veroorzaakt door het uiteenspatten van de krediet-zeepbel en het daarmee verband houdende uiteenspatten van verschillende activa-zeepbellen, wat enorme problemen opleverde voor banken. 

Een overzicht van de oorzaken

Als we kijken naar de periode sinds WOII, kunnen we voorzichtig de volgende mogelijke oorzaken van recessies noteren: 

  • vermindering van de defensie-uitgaven 
  • sterke verslechtering van de ruilvoet (stijgende olieprijs) 
  • snelle toename van de inflatie die de reële koopkracht aantast 
  • agressief monetair beleid om inflatie de kop in te drukken 
  • uiteenspatting van activa-zeepbellen, met een negatief vermogenseffect en kredietschaarste als gevolg.
Het is waarschijnlijk ook belangrijk om te wijzen op het belang van de winstontwikkeling. Een sterke daling van de ondernemingswinsten leidt tot een sterke daling van de investeringen. Winstdalingen spelen een rol bij de meeste recessies, hoewel niet duidelijk is in hoeverre ze de oorzaak zijn of een eerste gevolg dat de intensiteit van de neergang versterkt.

Hoe groot is de kans op een recessie op dit moment?

Als we kijken naar de lijst van factoren die over het algemeen een recessie veroorzaken, zijn de vooruitzichten voor de komende twaalf maanden zeer positief en voor de komende 24 maanden hoopgevend.

Een sterke verlaging van de defensie-uitgaven komt er duidelijk niet aan. Een dramatische stijging van de olieprijs lijkt ook niet heel waarschijnlijk. De inflatie kan iets gaan versnellen, maar niet genoeg om een sterke daling van de koopkracht of een extreem agressieve reactie van de Fed uit te lokken. De prijzen van beleggingen zijn onmiskenbaar hoog, maar lijken niet zo sterk te zijn doorgeschoten dat een sterke daling en daaruit voortvloeiende negatieve vermogenseffecten heel aannemelijk zijn. Bovendien zijn de vermogensratio's van banken hoger dan zij in jaren zijn geweest, dus kredietschaarste lijkt ook niet plausibel. De ondernemings-winsten zijn hoog, maar lijken op dit moment verder aan kracht te winnen.

Ik denk dat de huidige herstelperiode in de VS de langste uit de geschiedenis kan worden. Weliswaar is het gemiddelde groeitempo tijdens dit herstel het laagste sinds WOII, maar het is waarschijnlijk beter als het herstel langdurig en bescheiden is, dan kort en snel.

De grootste risico’s betreffen naar mijn mening de situatie buiten de VS. Het risico met de grootste waarschijnlijkheid is dat de Chinese groei sterker vertraagt dan verwacht, doordat Chinese beleidsmakers proberen een aantal binnenlandse economische en financiële problemen op te lossen. Chinese beleidsmakers hebben een indrukwekkende staat van dienst op het gebied van de beheersing van de macro-economie en hebben in de afgelopen decennia een einde gemaakt aan de armoede waarin honderden miljoenen mensen leefden. Ook andere landen hebben hiervan geprofiteerd. Maar het is nog steeds mogelijk dat ze te hard op de rem trappen. Dat zou een eind maken aan de indrukwekkende versnelling van de groei van de wereldhandel die op dit moment gaande is en de recente toename van de kracht van de wereldeconomie ongedaan maken. Anders dan tijdens het grootste deel van de periode sinds WOII, is China nu een bepalende factor binnen de wereldeconomie, ook voor de VS.

Delen

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs