Collectie effecten

De afdeling Kunst & Historisch Bezit beheert een van de grootste verzamelingen effecten van Nederland: duizenden aandelen en obligaties die nu geen financiële waarde meer hebben, maar wel zo’n tweehonderd jaar economische geschiedenis vertegenwoordigen. Ook internationaal, want vanaf de 18e eeuw belegden Nederlanders bij voorkeur in buitenlandse effecten. Zo hebben we in deze collectie Russische, Chinese en Oostenrijk-Hongaarse staatspapieren. Vaak met uitbundige designs die onder andere bedoeld waren om vervalsingen te voorkomen. Ook kunsthistorisch zijn de waardepapieren dus interessant: sommige effecten zijn echte grafische hoogstandjes, zoals dit aandeel uit 1863 van de zuidelijke staten (Confederate States) van Amerika.

Verzetsaandeel

Aandeel 1863 uit Amerika

Aandeel van 1.000 dollar, uitgegeven in 1863 door de zuidelijke staten (Confederate States) van Amerika.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft ABN AMRO-voorganger Incasso-Bank dit aandeel gebruikt als kwitantie voor een lening aan het verzet. Ook andere voorgangers deden dat ook zo met aandelen.

Verre voorgangers

Aandeel in de NV Lochemsche Bankvereeniging uit 1899

Specimen van een aandeel van 1.000 gulden in de NV Lochemsche Bankvereeniging uit 1899.

ABN AMRO kent honderden voorgangers, waaronder kleine, plaatselijke banken. Die zijn uiteindelijk allemaal via fusies of overnames opgegaan in ABN AMRO. Een voorbeeld van een vrij onbekende voorganger is de Lochemsche Bankvereeniging, in 1925 overgenomen door de Nationale Bankvereeniging. Dat was een dochter van de Rotterdamsche Bank, een voorganger van de latere Amro Bank.

Spoortjes

Aandeel uitgegeven door spoorwegmaatschappij

Deze aandelen, ook wel spoortjes genoemd, waren bijzonder populair bij buitenlandse beleggers, maar bleken op termijn niet altijd lucratief. De spoorwegmaatschappij die dit aandeel uitgaf, had de dubieuze eer om de eerste maatschappij in de geschiedenis te zijn waarvan het aangelegde traject volledig werd opgeheven. Er zouden er nog meer volgen.

Eendracht maakt macht

Kwantitie

Een kwitantie uit 1894 voor een negotiatie (geldlening) van 500 gulden aan het beleggingsfonds Concordia Res Parvae Crescunt.

De Amsterdamse koopman-bankier Abraham van Ketwich richtte in 1774 ’s werelds eerste beleggingsfonds op onder deze Latijnse spreuk. Vrij vertaald betekent het eendracht maakt macht. Zijn bedrijf is via-via terechtgekomen in de stamboom van ABN AMRO.

Kleine ondernemingen

Aandeel in de Purmerender Stoom Wasch en Strijk inrichting uit 1912

Bewijs van aandeel in de Purmerender Stoom-Wasch en Strijk-inrichting van 100 gulden uit 1912.

Niet alleen grote en bekende bedrijven gaven aandelen uit. Ook kleine ondernemingen deden dit, zoals deze stomerij uit Purmerend. Dergelijke aandelen zijn in de effectencollectie van ABN AMRO terechtgekomen nadat ze ooit zijn ingeleverd bij de bank of een van haar vele voorgangers.

Loterij

Aandeel voor loterij geldlening van 1 miljoen gulden

Aandeel van 2,50 gulden voor de loterij-geldlening van 1 miljoen gulden voor de Vereeniging ter Bevordering ’s-Lands Weerbaarheid uit 1870.

Deze schiet-oefen-vereniging werd in 1866 opgericht uit angst voor een Pruisische inval in Nederland, dat toen geen algemene dienstplicht kende. De vereniging kon financieel gesteund worden door een aandeel/lot te kopen.

Kerklening

Aandeel van vijf gulden in de geldlening voor de Katholieke Kerk

Aandeel van vijf gulden in de geldlening voor de Katholieke Kerk der HH Agatha en Barbara te Oudenbosch uit 1874.

Ook kerkelijke instellingen schreven leningen uit, zoals de kerk van de Heiligen Agatha en Barbara. Met het ingezamelde geld kon deze kerk worden gebouwd, een verkleinde kopie van de beroemde Sint-Pieter basiliek in Rome.

Visitekaartje

Aandeel in de Compagnie Francaise de Haut Congo uit 1899

Aandeel voor 500 frank in de Compagnie Française de Haut-Congo uit 1899.

Een aandeel werd vaak als visitekaartje van de uitgevende instantie beschouwd. Het was daarom soms uitbundig versierd met afbeeldingen van het beleggingsobject, zoals dit voorbeeld van een investeringsmaatschappij in de toenmalige Franse kolonie Opper-Kongo.

Lokmiddel

Aandeel in de Banque Industrielle de Chine uit 1920

Aandeel voor 500 frank in de Banque Industrielle de Chine uit 1920.

Een fraai en uitgebreid vormgegeven aandeel moest niet alleen potentiële beleggers lokken, maar maakte vervalsing ook moeilijker. China trok begin 20e eeuw niet alleen veel buitenlandse beleggers aan, maar ook vervalsers.

Koloniale aandelen

Aandeel in de Crediet en Handelsvereeniging Banda uit 1925

Bewijs van aandeel van 1.000 gulden in de Crediet- en Handelsvereeniging 'Banda' uit 1925.

Vooral Nederlandse beleggers staken graag geld in de toenmalige kolonie Nederlands-Indië, ook grote bedragen. Veel van deze investeringen werden na de dekolonisatie in één klap waardeloos en zijn nu alleen nog interessant voor verzamelaars.

Een nieuw begin

Aandeel in de Nieuwe Afrikaansche Handels Vennootschap uit 1880

Bewijs van aandeel voor 150 gulden in de Nieuwe Afrikaansche Handels-Vennootschap uit 1880.

Dit is een uniek voorbeeld van een bedrijf dat na een naamswijziging floreerde. Het wist de grove malversaties te overleven van haar oprichter, de beruchte Lodewijk Pincoffs. De vennootschap had in totaal 75 factorijen (handelsposten) in West- en Centraal-Afrika.