Van leek naar voorstander. Kennis maken met Circulaire Economie

Blog -

Hand met zand

Onlangs kwam ik een analyse tegen van Ecofys en Circle Economy waarin stond dat slechts zeven procent van alle wereldwijd gebruikte grondstoffen wordt gerecycled en hergebruikt. Ja, zeven procent maar! Bezorgd over de manier waarop onze lineaire economie de planeet aan het verwoesten is, vroeg ik me af hoeveel grondstoffen we wel niet gebruiken?

In de circulaire economie geldt dubbel en dwars het principe “less is more” Alexa Krayenhoff Alexa Krayenhoff Innovation Manager, Innovation Centre

Haas et al (2015) schatten dat er jaarlijks zo’n 62 miljard ton aan grondstoffen wordt gebruikt om in onze wereldwijde behoeften te voorzien. Sinds de industriële revolutie zijn we steeds verkwistender geworden. We gebruiken spullen gedurende hun –vaak erg korte- levenscyclus en danken ze daarna gedachteloos af. Hiermee overvragen we onze planeet. Dit jaar viel Earth Overshoot Day – de dag waarop we meer grondstoffen hebben gebruikt dan de aarde in een heel jaar kan produceren – al op 8 augustus. Hoe lang zijn onze planeet en onze economie nog bestand tegen dit hoge verbruik?

Nadenken

Wat als we nu wel eens goed zouden nadenken hoe we spullen anders kunnen gaan ontwerpen, produceren, gebruiken en na gebruik verwerken? En hoe we hierbij anders moeten samenwerken? Volgens een artikel van McKinsey kan de overgang naar een circulaire economie tussen nu en 2030 maar liefst €1,8 biljoen opleveren in Europa alleen al, waarbij het besteedbare inkomen tot 11% kan toenemen. Voor Nederland schat TNO dit op €7,3 miljard en 54,000 additionele banen.

Opgelucht om te zien dat er daadwerkelijk meer waarde voor ons allen in de Circulaire Economie zit ben ik onderzoek gaan doen. Ik ben op zoek gegaan naar een manier om de ultieme win-win voor zowel onszelf als de wereld waarin we wonen te creëren.

Natuur als inspiratie

We kunnen heel veel leren van het natuurlijke ecosysteem van de aarde, waarin ‘afval’ vrijwel altijd wordt hergebruikt. Vallende bladeren veranderen in vruchtbare grond. Koeienvlaaien zijn haute cuisine voor vliegen en de door dieren uitgeademde CO2 wordt door planten opgenomen, om vervolgens weer als zuurstof te worden afgegeven. Alles om ons heen lijkt te zijn ontworpen voor hergebruik, niet voor verspilling. Hoe kunnen wij hergebruik inbouwen in het ontwerp van de spullen die we gebruiken?

De efficiënte manier waarop de natuur werkt lijkt eenvoudig, maar is in realiteit erg complex in haar detail . Het is een ingewikkelde evenwichtsoefening tussen ontelbare elementen. Willen wij als mensen dit nabootsen, dan moeten wij ook samenwerkingen opzetten. Wereldwijd zijn tweehonderd landen goed op weg door mee te doen aan het Klimaatverdrag van Parijs. Met dit verdrag probeert men te voorkomen dat klimaatverandering gevaarlijk en onomkeerbaar wordt. Ook de Nederlandse regering onderneemt actie. Zij heeft recent het plan ‘Nederland Circulair in 2050’ gelanceerd. De intentie om de natuur te beschermen en na te bootsen is er wel, nu nog de daad bij het woord voegen.

Vol met kansen

Naarmate ik me meer verdiep in de circulaire economie, ontdek ik dat het vol met kansen en nieuwe bedrijfsmodellen zit. De Value Hill vind ik een van de mooiste tools, vanwege zijn eenvoud (Circle Economy 2016). De Value Hill onderscheidt drie fases waarin verandering nodig is om de circulaire economie – zowel economisch als ecologisch – gestalte te geven.

In de eerste fase, productie, kiezen we voor materialen die herbruikbaar of biobased zijn en ontwerpen we ons product volgens circulaire principes. Of we bedenken een digitaal alternatief (bijv. e-books in plaats van boeken). In de gebruiksfase kunnen we meer uit onze producten halen via deelplatforms, terugkoop van producten door de producent, het aanbieden van producten als dienst en levensverlenging van producten via reparatie en onderhoud. In de derde fase, na gebruik, proberen we meer waarde te genereren door producten tweedehands aan te bieden, eventueel na een opknapbeurt, of te recyclen.

Het succes van de circulaire economie zal sterk afhangen van de samenwerking tussen consumenten, producenten en detailhandel. Zij moeten er samen voor zorgen dat een secundaire stroom van producten en/of grondstoffen op gang komt en een bestemming vindt. Onder consumenten zal een gedachteomkering moeten ontstaan om weg te komen van hun voortdurende honger naar “nieuw’.

Duurzaam ontwerpen

Een erg interessant element van de Value Hill vind ik circulair ontwerpen. Dat is iets wezenlijk anders dan spullen ontwerpen voor eenmalig gebruik. De Design Thinking methodologie ondersteunt op een nuttige manier het circulair ontwerp proces als je producten wilt ontwerpen die uitgaan van zowel de behoeften van klanten als van circulaire principes zoals en lange levensduur, hergebruik en recycling.

De eerste stap hierbij is het volledig doorgronden van klanten en wat ze nodig hebben. Daarvoor observeer je intensief de manier waarop ze het product gebruiken. Dan onderzoek je via een reeks vragen of producten uit andere grondstoffen gemaakt kunnen worden, of ze gedigitaliseerd kunnen worden of op een andere manier in lijn gebracht kunnen worden met de circulaire principes.

Doelgericht samenwerken

Bij het lezen over de circulaire economie kom ik overal het thema samenwerking tegen. In deze nieuwe economie gaat het vooral om het creëren van nieuwe samenwerkingsverbanden en netwerken. Partners zoeken buiten je eigen lineaire waardeketen, partners waarmee je meer uit je grondstoffen kunt halen. Zo draag je bij aan de circulaire doorstroming in het ecosysteem van je product.

Een probleem hierbij is dat, om economische waarde te creëren, vaak schaalvoordelen nodig zijn. En dat krijg je niet zo gemakkelijk voor elkaar als je een pionier bent op weg naar een nieuwe economie. Voordat je samenwerking zoekt in een andere fase van de Value Hill kan het daarom wellicht effectiever zijn om eerst partners te zoeken onder gelijkgestemden. Met het Circulaire Pavilioen heeft ABN AMRO de ambitie om zulke partnerschappen te stimuleren en te faciliteren door partijen op één hotspot bijeen te brengen.

Impact en happy ending?

Als bedrijven eenmaal de circulaire economie in de vingers hebben, zouden er voordelen moeten ontstaan op allerlei fronten. Door circulaire ontwerpprincipes te omarmen verhoog je je waarde voor je klanten en partners, en krijg je een nog hechtere relatie met hen. De producten die je maakt hebben een langere levensduur en zullen vervolgens gemakkelijker opnieuw te gebruiken of te recyclen zijn. Zo optimaliseer je de waarde van de gebruikte grondstoffen. En dat betaalt zich zowel economisch als ecologisch uit. Tot slot heeft het gebruik van minder grondstoffen en het produceren van minder afval een waanzinnig gunstig effect op onze planeet.

In de circulaire economie geldt dubbel en dwars het principe “less is more”. Twijfel je over de kosten? Bedenk je dan dat als wij het laten afweten, de rekening niet naar onze generatie, maar naar toekomstige generaties zal gaan.

Delen

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs