Het is 2008: op Wall Street is de financiële crisis uitgebroken, banken staan op omvallen en leningen worden nauwelijks nog verstrekt. Ook op Sardinië is dat te merken: de kredietstroom droogt op en de werkloosheid neemt snel toe. ‘Waarom moeten wij hier lijden door een crisis op Wall Street?’, vragen vijf jonge mannen uit het Sardijnse dorp Serramanna zich af. Ze richtten een lokale munteenheid op voor bedrijven op Sardinië: de Sardex.
Na onze Franse wijnexpeditie zeilen we oostwaarts met een lichte bries. De kust trekt langzaam aan ons voorbij, waardoor we haar goed in ons kunnen opnemen. De bergen kleuren felrood in het avondlicht en niet veel later verlichten sterren de hemel boven de Italiaanse Rivièra.
'Jullie hadden ons een brief moeten schrijven.' Een volledig zwartgeklede non kijkt ons argwanend aan. 'Dat gaat wat moeilijk vanaf zee', leggen we uit. We staan voor het klooster van Solan in de Languedoc, op twee uur rijden van Marseille. Zeventien orthodoxe zusters verbouwen er druiven voor hun eigen wijn, met eerbied voor moeder natuur. Een prima startpunt voor onze zoektocht naar duurzame wijn. 'Maar dan moeten we wel binnenkomen…'
'Duurzaamheid op een feesteiland?', vraagt Ivar ongelovig. 'Ja! Er is een organisatie die allerlei duurzame initiatieven en alternatieven aan toeristen toont', reageert Floris: 'Greenheart Ibiza'. We leggen contact en krijgen meteen een uitnodiging om langs te komen. Zodra de wind goed staat, zetten we daarom vanaf de Spaanse zuidkust koers naar de Balearen.
‘Binnen een uur bereikt genoeg zonne-energie de aarde om iedereen een jaar lang van energie te voorzien!’ zegt Ivar opgewekt. ‘Dan moeten we die energie wel goed oogsten en opslaan’, tempert Floris het enthousiasme. Gelukkig zijn ze daar in Zuid-Spanje volop mee bezig. De regio is een van de zonnigste in Europa en zette al vroeg grootschalig in op zonne-energie. Er worden verschillende technieken toegepast om zonnestralen om te zetten in energie. Op onderzoek uit!
‘En het basismateriaal voor vandaag is… kurk!’ Ivar reageert lachend op de suggestie om kurk als grondstof te onderzoeken. Het materiaal doet hem denken aan de sketches uit de satirische serie Kreatief met Kurk. ‘Ja ja, ik weet het…’, zegt Floris, ‘Kurk heeft nog steeds een imagoprobleem. Maar geloof me, het materiaal heeft allerlei duurzame eigenschappen en je kunt er veel meer mee dan je denkt!’
We wandelen door het centrum van Porto als Ivar een e-mail voorleest: ‘De Tres Hombres is onderweg!’ Een vrijwilliger van rederij Fair Transport meldt de intocht van hun zeilende vrachtschip. Terwijl we naar Lucipara2 teruglopen, zien we hoe een loodsboot het schip helpt afmeren. Omdat de Tres Hombres geen motor heeft, moet het de rivier (Douro) opgesleept worden. We varen eropaf en vragen of we langszij mogen. Zo kunnen we de crew ontmoeten én havenkosten besparen. ‘Natuurlijk!’, roept kapitein Andreas Lackner.
Spaans Baskenland is de bakermat van de Mondragon-groep: coöperaties in bezit van de medewerkers, van industriebedrijven tot supermarkten. De inkomensverschillen binnen de groep zijn klein en de werkloosheid in de regio is laag. Opvallend, want in Spanje is ‘desempleo’ een groot sociaal probleem en de welvaart al decennia scheef verdeeld. Is Mondragon hiermee een goed voorbeeld van sociale duurzaamheid? Om dat te onderzoeken, moeten we eerst door een berucht zeegebied: de Golf van Biskaje.
Midden in het veld, tegen een achtergrond van cacaobomen, zit een groep mannen op verschoten rode tuinstoeltjes. Alle ogen zijn gericht op één centrale figuur. Hij vertelt ze over het effect van bemesting op hun oogst. Voor sommige van hen is het misschien wel de allereerste kennismaking met onderwijs. Ze luisteren aandachtig. Wat ze vandaag leren, kan hun leven drastisch veranderen.
Het Caledonisch Kanaal brengt ons via Loch Ness van Noord- naar Zuid-Schotland. Vanaf daar trotseren we woest weer door steeds beschutting te zoeken in de luwte van eilanden. Als er eindelijk oostenwind komt, maken we daar meteen dankbaar gebruik van: we zeilen drie dagen en nachten door op een zuidelijke koers. We passeren Land’s End, het zuidwestelijkste puntje van Groot-Brittanië. Vanaf hier hebben we wind tegen, dus besluiten we aan te leggen in het nabijgelegen Penzance. Daar pakken we een trein naar Totnes.
Vanaf de Orkney-eilanden willen we naar het zuiden varen. We kunnen om Schotland heen via de westkust en de Hebriden, of dwars door het land via het Caledonisch Kanaal. We kiezen voor het laatste, want vlak bij de toegang tot het Kanaal ligt het ecovillage Findhorn. Dat willen we nader onderzoeken. Onze keuze om door het Kanaal te varen wordt bevestigd als we de weersvoorspelling raadplegen: meerdere lagedrukgebieden teisteren de Schotse westkust de komende weken. Reden te meer om de beschutting van het Kanaal op te zoeken.
‘Het stroomt hier als een gek en er kunnen harde wind en hoge golven staan. We moeten deze tocht goed timen’, waarschuwt Ivar. We zijn van Noorwegen overgestoken naar de Shetland-eilanden in het uiterste noorden van Schotland. In tegenstelling tot Scandinavië moeten we hier weer rekening houden met eb, vloed en getijdenstromen. Ook is dit vaargebied berucht om de harde wind die er kan staan.
De financiële jaaroverzichten zijn inmiddels op je mat gevallen. Keurige rijtjes die je een goed overzicht geven. Misschien wil je naast inzicht in je financiële situatie ook meer inzicht in de tonnen CO2 die je afgelopen jaar verbruikte. Meer inzicht in je carbon footprint helpt je wellicht bewuster te kiezen. Hieronder daarvoor een stappenplan. Scheelt je zo een paar tonnetjes per jaar. Tonnetjes CO2, voor de goede orde.
Een oliemuseum? In het Noorse Stavanger bestaat het. Gefinancierd door het staatsoliebedrijf, en dat is te merken. Veel aandacht gaat uit naar de welvaart die olie de Noren heeft gebracht. Het maakte Noorwegen zelfs tot een van de rijkste landen ter wereld. Nog steeds komt een derde van de staatsinkomsten uit oliebaten en creëert de sector duizenden banen.
‘Ligt er op dít rotsige eiland een biologische boerderij?’ Ivar kijkt me verbaasd aan. We liggen voor anker bij Zuid-Koster, een eiland van acht vierkante kilometer aan de Zweedse Westkust. Eerder bezochten we hier het nationale park, waar we in het vorige blog over schreven. Tijdens onze wandeltochten op het eiland zijn we langs ruige kusten en door oerbossen gelopen. We doorkruisten enkele nederzettingen die vooral uit zomerhuisjes bestonden. Het hele eiland heeft welgeteld één kleine supermarkt.
