Impact Banking: ontsnappen uit de armoede door toegang tot financiering

Blog -

Man cutting cocoa from tree

Midden in het veld, tegen een achtergrond van cacaobomen, zit een groep mannen op verschoten rode tuinstoeltjes. Alle ogen zijn gericht op één centrale figuur. Hij vertelt ze over het effect van bemesting op hun oogst. Voor sommige van hen is het misschien wel de allereerste kennismaking met onderwijs. Ze luisteren aandachtig. Wat ze vandaag leren, kan hun leven drastisch veranderen.

Zolang de overheid voor een handje dollars een oogje toeknijpt, verandert er weinig. Liesbeth Kamphuis Liesbeth Kamphuis Director Impact Banking

Dit soort onderwijs is een vast onderdeel van programma’s in de cacao- en koffie-industrie, met als doel de positie van kleine boeren te verbeteren. ABN AMRO slaat de handen ineen met non-profitorganisaties en eigen commodityklanten, om duurzame financieringen van bijvoorbeeld mest of kweekplanten te verstrekken aan deze boeren. ‘Impact Banking noemen we dat,’ vertelt Liesbeth Kamphuis. Zij en haar collega Emilie Ottervanger zijn de spil van dit vernieuwende leenconcept binnen de Commodities Clients-sector. Kamphuis was in Oeganda getuige van het tuinstoeltjesvoorbeeld hierboven: ‘Maar het had net zo goed bij een koffieplantage in Vietnam of palmoliebedrijf op Sumatra kunnen zijn.’

Geld én onderwijs

De opzet van Impact Banking is eenvoudig. Boeren krijgen een lening van enkele honderden dollars waarmee ze mest of nieuwe gewassen kunnen kopen. In ieder geval bedoeld om hun productie en dus levensstandaard te verhogen. ABN AMRO en haar commodityklant dragen samen het risico van de lening. Die laatste heeft een praktische en morele beweegreden: hij is afhankelijk van de oogsten van vele miljoenen kleine boeren, en opereert in een keten waarin sociale misstanden nog steeds een groot probleem vormen. 

De bedragen zijn dus relatief klein vergeleken met 'normale' commodityleningen aan producenten en handelaren. Die kunnen rustig oplopen tot 400 miljoen dollar, en zijn bedoeld om aan hun werkkapitaalbehoefte te voldoen. Het belangrijkste verschil is dat bij Impact Banking eerst wordt gekeken naar de impact op mens en milieu, en dan naar het rendement.

Behalve een geldbedrag krijgen de boeren altijd scholing of voorlichting. Ottervanger: ‘Vergeet niet dat deze mensen een grote afstand hebben tot kennis die voor ons vanzelfsprekend is. Er zijn verhalen bekend van falende mestprogramma’s. Probleem was niet de kwaliteit van de mest, maar de boeren gooiden zakken mest in één keer om, boven op hun planten.’ In de huidige lesprogramma’s krijgen de boeren uitleg over hoe en hoeveel je wanneer moet bemesten. Maar ook over de beginselen van een bedrijfsbalans.

Armoedegevangenis

Het grote probleem voor deze boeren is het gebrek aan toegang tot financiering. Voor een lening vraagt een bank altijd om een financiële balans. Die hebben ze niet, omdat ze simpelweg niks hebben wat ze erop kunnen zetten. Hun enige assets zijn enkele oude cacaobomen. Maar die zijn na een paar decennia niks meer waard, omdat er dan nog nauwelijks nog vruchten aan groeien. Hun marginale inkomsten dalen verder, waarmee het enige uitzicht op verbetering nog slechter wordt: geld om mest of nieuwe bomen mee te kopen. Om kosten te drukken, laten de boeren hun kinderen vaak meewerken in het bedrijf. Hun 'erfenis' is per definitie bedrijfsopvolging. Zo blijven deze families generaties lang gevangen in hun armoedige bestaan.

De juiste schakel openbreken

'Problemen in de commodityindustrie heb je niet zomaar opgelost, zelfs niet met de beste wil ter wereld.' Ottervanger: 'Laten we het voorbeeld van de cacaoboeren nog even aanhouden. De chocola die wij in het westen eten, komt van miljoenen kleine cacaoboeren. Zij moeten zichzelf zien te bedruipen, zonder hulp van vakbonden. Tussen hen en de consument zit een handjevol handelaren en productiebedrijven. Dat zijn onze klanten. Zij hebben local presence en kennen de coöperaties waarin de boeren zijn verenigd. Wij denken dat op dat contactpunt winst valt te halen door samen met onze klanten een belangrijk probleem aan te pakken: gebrek aan toegang tot financiering. Daar kunnen we impact maken en zo de levensstandaard van de boeren helpen verbeteren.'

Nieuwe ingang voor verbetering

Kamphuis: 'Je ziet dat initiatieven in de commoditysector uit het verleden te weinig effect hebben gehad. Eerst werden er scholen gebouwd, later kwamen er keurmerken. Maar zolang de overheid voor een handje dollars een oogje toeknijpt, verandert er weinig.' Impact Banking is voor boeren een nieuwe ingang naar verbetering. De combinatie van geld-voorlichting moet de inkomsten laten stijgen en zo hun positie verbeteren.   

Ottervanger vult aan: 'Met Impact Banking zitten we tussen duurzaamheid en commercie in. Het is geen microfinanciering, waarbij vaak een te strak terugbetalingsschema geldt. Daar ligt de focus op een enkel bedrijfje. Wij lenen alleen geld uit aan grote groepen boeren. In een project dat we momenteel voorbereiden, zijn dat er bijvoorbeeld 15.000. Zo hebben we genoeg schaalgrootte om de projecten mogelijk te maken. Er moet dus een positieve business case zijn voor de boer, onze klant en voor ons. Voorlopig willen we een leenportefeuille van vijftig miljoen euro opbouwen. Volgens mij een prima start voor impact financiering.'

ABN AMRO benadrukt dat Impact Banking op termijn zelfredzaam moet zijn. Het uitgangspunt is dat er een bankproduct ontstaat waar zowel de boeren als ABN AMRO baat bij hebben. Ottervanger: 'Uiteraard is 'baat' een ruim begrip. Behalve financieel rendement, vinden we het minstens zo belangrijk dat we onze verantwoordelijkheid pakken in deze kwetsbare ketens en impact maken.'

Overheid als remmer of versneller

Net als bij andere leenproducten, wordt er een zorgvuldige risico-inschatting gemaakt. 'Stel, we starten met een programma met digitale hulpmiddelen, zoals mobiel bankieren voor de boeren, dan moeten we kunnen vertrouwen op een stabiel mobiel netwerk. Heeft een land dat niet, bijvoorbeeld door een niet-functionerende overheid, dan lopen wij en onze klant een te groot risico', legt Kamphuis uit. 

Er zijn ook voorbeelden van overheden die uitstekende groeivoorwaarden scheppen, bijvoorbeeld door nieuwe gewassoorten toe te staan of de infrastructuur te verbeteren. Kijk maar naar het Doi Moi beleid in Vietnam. Dat heeft de economie daar echt een boost gegeven. Helaas functioneren de meeste Afrikaanse overheden nog steeds slecht, waardoor ze een risico vormen voor het succes van de Impact Banking-programma's.

Meten en verbeteren

Kamphuis en Ottervanger zijn nu zo'n twee jaar onderweg met dit initiatief. Kamphuis: 'Onze manager Suzanne Larsson zag een aantal jaren geleden al dat we hier als bank impact kunnen maken. Zij heeft ervoor gezorgd dat we ons volledig met dit onderwerp bezig kunnen houden. Het eerste jaar hebben we besteed aan productontwikkeling. Vorig jaar zijn we gestart met de eerste projecten. Ik vind het te vroeg om iets te zeggen over succes en resultaten. Onze partner Initiatief Duurzaam Handelen (IDH) helpt ons met bruikbare KPI's en rapporteert over de effecten. Zodra we daar iets zinnigs over kunnen vertellen, delen we die kennis zeker.' 

Kleinere geldverstrekkers als Root Capital hebben al langer vergelijkbare projecten. Zij behalen goede resultaten, zowel op financieringsgebied als voor de gemeenschappen aan wie ze geld uitlenen. 'Het is aan ons als grote bank om Impact Banking te laten groeien en zo onze commodityklanten te helpen hun ketens te verduurzamen,' besluit Ottervanger. 'Uiteraard in het belang van de cacao-, koffie- en palmolieboeren.

Delen

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs