Bank treedt op tegen mensenhandel

Blog -

Verdrietig meisje zittend op een brug

Samirah is veertien als ze via Turkije in een overvolle sloep Italië bereikt, en vanuit daar door Duitsland naar Ter Apel reist. Daar wordt ze vijftien. Waar ze haar zestiende verjaardag ‘viert’, weet niemand. Het Syrische meisje is sinds april vermist. Weggelopen en verdwaald? Mogelijk. Aannemelijker is dat ze slachtoffer is geworden van mensenhandelaren, net als de andere 10.000* minderjarige vluchtelingen die na aankomst in Europa vermist raken.

'Fout' geld laat helaas geen vingerafdrukken achter Maria Anne van Dijk Maria Anne van Dijk Head of Environmental Social & Ethical Risk & Policy

Syrie uit, seksindustrie in

Wat er precies met deze kinderen gebeurt, weten we niet. Misschien verdwijnen ze in de illegaliteit of worden ze verhandeld als goedkope arbeidskracht. Of erger: ze komen in de seksindustrie terecht. Zeker is dat we als samenleving niet kunnen toestaan dat kinderen als Samirah** een oorlog ontvluchten en vervolgens voor onze ogen in de illegale onzichtbaarheid verdwijnen. Toen ik in 2014 tijdens een evenement van de Engelse krant The Guardian hoorde welke geldbedragen er gemoeid gaan met ‘human trafficking’, was ik werkelijk geschokt. Maar ook vastbesloten om het onderwerp bij ABN AMRO op de agenda te krijgen. Aan de hand van dit blog probeer ik je uit te leggen welke rol wij als bank kunnen spelen in de strijd tegen mensenhandel.

Jagen op een spook

Maar: verwacht geen panklare oplossing voor dit probleem. Die hebben we namelijk niet. De onzichtbaarheid en complexiteit van mensenhandel maakt de bestrijding ervan erg lastig. Toch willen we niet schouderophalend afwachten en zijn we in gesprek met onder andere politie en justitie om te onderzoeken hoe en waar we kunnen bijdragen.

Ik kan me voorstellen dat de link tussen mensenhandel en een bank je op het eerste gezicht vreemd lijkt. ABN AMRO is toch sowieso niet betrokken bij mensenhandel? Dat klopt. Maar de belangrijkste drijfveer van mensenhandelaren is plat gezegd: veel geld verdienen. Daar komen de banken om de hoek. Op het moment dat dit geld ergens in de legale geldstromen terechtkomt, ontstaat er een gelegenheid om mensenhandelaren op te sporen. Er zijn alleen drie hardnekkige uitdagingen die ik eerst wil toelichten:

  1. Traceerbaarheid van geld
    Om tot de bron van het kwaad te komen, moet je exact achterhalen waar en hoe het geld verdiend is. Eventueel 'crimineel ' geld hoeft niet op te vallen tussen legaal verdiend geld. Er staan immers geen vingerafdrukken op. Daarnaast is het aantal transacties op een dag veel te groot om elke euro te kunnen screenen. Banken zijn verplicht om ongebruikelijke transacties, waarbij aanleiding is om te veronderstellen dat er sprake kan zijn van witwassen of financieren van terrorisme, te melden bij de Financial Intelligence Unit van het Rijk. Die onderzoekt vervolgens of er sprake is van verdachte praktijken. Ga er maar vanuit dat er met veel meldingen uiteindelijk niets aan de hand is.
  2. Digitalisering
    De prijs die we als samenleving betalen voor digitale gemakken, is dat de mens achter het geld steeds onzichtbaarder wordt en het contact met de bank anoniemer. Natuurlijk vindt er een uitgebreide check plaats voordat je klant wordt bij ons, maar daarna kun je zonder enige vorm van contact met onze medewerkers geld storten, pinnen en overschrijven. Toch zou juist digitalisering wel eens een belangrijk wapen in de strijd tegen mensenhandel kunnen worden. Daarover later meer.
  3. Privacywetgeving
    Een belemmering in de strijd tegen mensenhandel is het recht op privacy, wat overigens ook een belangrijk mensenrecht is. Als bank mogen we niet zomaar klantgegevens doorspelen naar politie en justitie. Ook al willen we zelf een meer onderzoekende rol spelen, dan nog steeds zijn we gebonden aan wat de wetgever ons voorschrijft. We kunnen niet zomaar op eigen houtje gaan rechercheren of klantgegevens delen met andere instanties.

Het grote plaatje is een puzzel

Ondanks deze drie barrières kunnen we wel degelijk bijdragen aan een succesvolle interventie. In de speech die ik op 19 mei gaf tijdens de vergadering van alle Europese Nationale Rapporteurs in Brussel, vergeleek ik de strijd tegen mensenhandel met een puzzel: alleen met alle stukjes op z'n plek krijgen we het complete plaatje. Het betekent dat we bereid moeten zijn samen te gaan puzzelen met een aantal belangrijke stakeholders: politie, arbeidsinspectie, justitie, branchevertegenwoordigers, financiële instellingen, de FIOD en gemeenten. Ook wij hebben een paar stukjes van de publiek-private puzzel in handen, namelijk (digitaal) klantgedrag, onze systemen, ons risicobeleid, en kennis uitwisselen met alle andere betrokken partijen.

Verdachte transacties

Door intensief samen te werken met verschillende experts, vergroten we onze kennis van het onderwerp en kunnen we veel gerichter letten op verdacht gedrag. Van instanties als de marechaussee, politie en justitie leren we bijvoorbeeld via welke routes geld in de legale stromen terechtkomt, in welke branches mensenhandel het meeste voorkomt en welk financieel gedrag hierbij hoort. Op onze beurt vertellen we hun wat wij weten. We vinden elkaar inmiddels gemakkelijk en zijn daardoor in staat ontbrekende schakels in te vullen. Hopelijk met als resultaat dat onderzoeken sneller worden afgerond en er eerder tot vervolging kan worden overgegaan. Klinkt misschien een beetje vaag en geheimzinnig, maar juist over het concrete hoe en wat kan ik niet te veel vertellen.

Beetje bij beetje vergroten we nu onze kennis over human trafficking en arbeidsuitbuiting. Ook analyseren we bekende zaken om zo patronen te ontdekken in het 'verdienmodel' van mensenhandelaren, zodat we die eerder herkennen. Nieuwe inzichten komen uiteindelijk als ‘vlaggen’ in onze systemen terecht. Of we zorgen ervoor dat er extra stoplichten in onze processen komen, bijvoorbeeld door sommige landen en branches als risicofactoren aan te merken. In bewustwordings-trainingen leren we onze collega's alert te zijn op mogelijke signalen van mensenhandel, zoals een reeks kleine contante stortingen kort achter elkaar die samen een groot bedrag vormen. Niet verboden, wel ongebruikelijk.

Samen de sector opschonen

Door de maatschappij bewust te maken van de ernst en omvang zetten we een eerste stap naar bewustwording. Als grote organisatie hebben we vaak meer slagkracht dan kleinere bedrijven en zijn we in staat een goed beeld te vormen van misstanden in hele ketens. Neem de uitzendbranche. Die is heel vatbaar voor uitbuiting, doordat mensen die armoede ontvluchten veel vatbaarder zijn voor valse beloften. Deze sector heeft last van malafide bedrijven die de branche een slechte naam bezorgen. Trekken we met alle partijen samen op, dan maken we het mensenhandelaren heel lastig. Het gaat om een gezamenlijk probleem, waar we een gedeelde verantwoordelijkheid in hebben.

Het verlossende woord van big data?

Een lichtpuntje in de strijd komt misschien wel vanachter de anonieme sluier waarachter criminelen zich nu nog verschuilen: digitalisering. Onder de naam FinPro hebben verschillende overheidsinstanties big data onderzocht en daarmee onzichtbare gedragspatronen aan het licht kunnen brengen. Laten we hopen dat we over 5 jaar opsporingssoftware beschikbaar hebben die ervoor zorgt dat onze Samirah haar 21e verjaardag kan vieren in echte vrijheid.

* bron NRC: Europol: minstens 10.000 vluchtelingenkinderen vermist
** Samirah bestaat niet, maar toch ook wel. Ik blies haar leven in op basis van bekende feiten. En zij is een van vele wiens leven zich in het duister afspeelt.

Meer informatie

ABN AMRO en mensenrechten

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs