Het recht op een fatsoenlijke werkplek. Wat is onze rol?

Blog -

Bouwvakkers aan het werk

Het is warm op kantoor, heerlijk! Een staartje zomer vlak voor de herfst. Maar ik hoor veel collega’s klagen dat het voor lekker werken té warm is. 'Luxepaardjes', denk ik stilletjes. Als werknemers van een bank in Nederland zijn we bevoorrecht, omdat alles rondom onze arbeidsrechten zo goed geregeld is. Medezeggenschap, vakbonden en wetgeving beschermen ons in het algemeen goed. We hebben niets te klagen.

Als er iets is wat we kunnen doen om schending van mensenrechten te helpen voorkomen, dan doen we dat. Maria Anne van Dijk Maria Anne van Dijk Head of Environmental Social & Ethical Risk & Policy

Onze arbeidsworsteling met de hittegolf is peanuts vergeleken met de positie van sommige andere werknemers in Nederland. Nog maar een paar jaar geleden werden er Portugese arbeidskrachten onderbetaald voor hun werk in het A2-tunnelproject bij Maastricht. En vorige zomer stuitte de Inspectie SZW tijdens een controle op misstanden met werknemers in vakantieparken en de aspergeteelt: de inzet van illegalen, werktijdenovertredingen en schijnconstructies voor goedkope arbeid.

Arbeidsuitbuiting is een schending van mensenrechten

In Nederland hebben we het recht op fatsoenlijke arbeidsomstandigheden goed geregeld. Bij arbeidsuitbuiting denk je al snel aan Indiase bouwvakkers in Qatar of aan sweatshops in Bangladesh. Toch komt zoals gezegd ook in Nederland arbeidsuitbuiting voor. Kennelijk is de concurrentiedruk in een aantal sectoren zo hoog, dat sommige ondernemers moedwillig hun loonkosten laag houden, ten koste van hun personeel. En hé: ook wij – de consumenten – zitten graag voor een dubbeltje op de eerste rang. Dus ondanks een duidelijk wettelijk kader zijn er werknemers die geen fatsoenlijke ‘werkplek’ hebben. Hun arbeidsrechten worden niet gerespecteerd. Een kwalijke zaak, want arbeidsrechten zijn óók mensenrechten.

Misbruik van kwetsbare groepen

De manieren waarop arbeidskrachten worden uitgebuit zijn heel divers. Het gaat niet alleen om lage lonen en lange werkdagen; werkgevers regelen bijvoorbeeld huisvesting waar buitensporige huren voor worden berekend. Of er worden ‘boetes’ uitgedeeld, waardoor het uitbetaalde salaris weer wordt teruggesluisd naar de werkgever. Daarnaast is er sprake van zogenaamde schijnconstructies: situaties waarbij werknemers staan geregistreerd in een ander EU-land met lagere wettelijke lonen, terwijl ze al hun werkzaamheden in Nederland verrichten.

Vooral buitenlandse werknemers zijn kwetsbaar en een makkelijke prooi voor kwaadwillenden. Ze spreken de taal niet en weten niet welke rechten ze hebben of hoe ze hun recht kunnen halen. Vrouwen en jongeren zitten vaak in een nog moeilijkere positie, doordat ze doorgaans nog slechter voor zichzelf kunnen opkomen.

Klanten aanspreken op hun gedrag

Binnen de afdeling Duurzaam Bankieren onderzoeken we voortdurend welke rol we kunnen nemen om arbeidsuitbuiting tegen te gaan. Als bank zijn we actief in een aantal 'gevoelige' sectoren, zoals de bouw, transport, uitzendbranche en landbouw. Door dit thema tóch bespreekbaar te maken met potentiële en nieuwe klanten, willen we erachter komen of ze zich bewust zijn van de problematiek en hopen we twee doelen te bereiken.

  1. Welwillende ondernemers met weinig kennis over arbeidsuitbuiting vooruit helpen. Ga je bijvoorbeeld met een nieuw uitzendbureau in zee, controleer dan of die partij zijn zaakjes op orde heeft.
  2. Onwelwillende bedrijven die bewust misbruik maken van kwetsbare groepen aanspreken op hun gedrag en eventueel als klant uitsluiten. De lijn van ABN AMRO is helder. Onze bedrijfsvoering mag geen negatieve impact hebben op mensen.

Klinkt mooi, maar achterhalen hoe onze klanten ‘presteren’, is nog niet zo simpel.

Verschillende definities van 'goed'
De definitie van 'goed omgaan met je personeel' kan tot veel discussie leiden. Is het minimumloon genoeg? Of moet het vijf procent meer zijn? Tien procent? Daarom is de wet voor ons het uitgangspunt. We verwachten niet alleen van onze klanten dat ze zich aan de wet houden, maar ook handelen naar de geest ervan. Schijnconstructies om lonen alsnog te drukken, horen daar niet bij.

Een delicaat onderwerp aansnijden
Arbeidsuitbuiting is geen thema dat zich leent voor een luchtig gesprek. Het laatste wat we willen, is onze klanten blootstellen aan een kruisverhoor. Toch kan een klantgesprek hierover juist een hoop opleveren. Laatst spraken we met een binnenvaartschipper en hij was oprecht blij dat we langskwamen om over dit thema te praten. Volgens hem is het een belangrijke eerste stap om zijn sector bewust te maken van eerlijke arbeidsrelaties. Op zijn schip werken Roemeense arbeiders, voor wie hij prima zorgt. Hij laat ze eerst een paar weken betaald het reilen en zeilen op zijn boot ontdekken. Helaas komt ook het omgekeerde maar al te vaak voor: direct onbetaald aan de slag onder het mom van een 'leertraject'.

We zijn geen handhaver
Onze rol is eigenlijk een beetje een aparte en heel anders dan die van de arbeidsinspectie of de politie. Als we de zorgvuldige omgang met arbeidskrachten bespreekbaar maken, doen we dat niet vanuit een controlerende of handhavende rol. En wij kunnen niet alle misstanden signaleren of voorkomen. Relatiemanagers stellen pro-actief vragen. Als bedrijven in aanmerking willen komen voor een lening, dan zullen ze daar op moeten antwoorden. En verreweg de meeste van onze klanten gaan zeer zorgvuldig om met hun personeel. Maar het komt voor dat er negatieve signalen zijn, of dat een klant ineens negatief in het nieuws komt en wordt veroordeeld. Onlangs was ik betrokken bij zo'n geval en daar nemen we nu afscheid van.

In gesprek met onze stakeholders

Op 16 september organiseren we een stakeholderdialoog over arbeidsrechten in Nederland. Deze keer praten we over ‘het recht op een fatsoenlijke werkplek’; een thema waarvan de betrokken klanten, experts, ngo's en brancheorganisaties hebben aangeven dat ze het op de agenda willen. Allemaal zien ze een rol weggelegd voor ABN AMRO. Onze vragen aan hen die dag: hoe doen we het en waar kan het beter? Is onze kennis up-to-date? Hebben we de juiste sectoren in het vizier? Stellen we de goede vragen? Natuurlijk kan het altijd beter. Als er iets is wat we kunnen doen om schending van mensenrechten te helpen voorkomen, dan doen we dat. De antwoorden die we krijgen tijdens de stakeholderdialoog dragen er zeker aan bij. En gelukkig voor mijn collega’s, er is regen voorspeld.

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs