Effectievere overheid door slim financieringsinstrument

Blog -

Technicus en trainee aan het werk

Termen als 'rendementsdenken' en 'economisme' vliegen je in de huidige politieke discussie bijna dagelijks om de oren. Vaak als protest tegen de focus op overheidsbezuinigingen, waarin maatschappelijke kwesties worden gereduceerd tot kille rekensommen. De laatste jaren is een nieuw financieringsinstrument in opkomst: de Social Impact Bond (SIB). Hiermee kan juist meer geld worden vrijgemaakt voor maatschappelijke uitdagingen, in plaats van minder. Kortom: een SIB is duurzaam én effectief.

De Social Impact Bond is een veelbelovend instrument om privaat geld in te zetten voor maatschappelijke vooruitgang. Ruben Koekoek Ruben Koekoek Manager Social Impact Bonds

Maatschappelijke duit in de zak

In 2009, midden in de financiële crisis, begon ik met werken voor ABN AMRO. Sindsdien gaat de discussie vooral over wat banken níet moeten doen. Om een nieuwe crisis te voorkomen of om de natuur niet te schaden. Minstens zo belangrijk is de vraag wat investeerders en banken wél moeten doen om bij te dragen aan een betere wereld. Ik geloof dat we een enorme impuls kunnen geven aan de samenleving door duurzame vooruitgang te financieren. Bijvoorbeeld door Social Impact Bonds (SIB’s) te ontwikkelen.

Private geldschieters

Een SIB is een contract waarbij private investeerders betalen voor een maatschappelijke interventie, bijvoorbeeld ingrijpen op jeugdwerkeloosheid. Aan het eind van zo’n traject wordt gemeten in welke mate de gestelde doelen zijn behaald. Op basis van dat resultaat betaalt de overheid de investeerders vervolgens terug, eventueel met rendement. Haalt de interventie niets uit, dan krijgen de investeerders dus niets terug: no cure, no pay. Zo dragen de investeerders het risico van de interventie, in plaats van de overheid.

Uit de bijstand met de Buzinezzclub

Op dit moment zijn er drie SIB’s in Nederland actief, alle op het gebied van werkgelegenheid. De eerste bond werd gesloten in Rotterdam, waar ABN AMRO en Start Foundation samen investeerden in de Buzinezzclub: een project met als doel jonge Rotterdammers met een uitkering te helpen aan een baan, een opleiding of ondernemerschap. Inmiddels krijgen zo’n 160 jongeren dankzij deze SIB begeleiding van de Buzinezzclub. De bond zorgt zo voor minder uitkeringsdagen. De besparingen die dit oplevert, worden vervolgens verdeeld over de investeerders en de gemeente.

Voordelen van een Social Impact Bond

Vergeleken met een subsidie heeft een SIB een aantal voordelen:

Investeren zonder risico

Met een SIB kunnen overheden nieuwe manieren uitproberen om maatschappelijke problemen aan te pakken, zonder zelf het risico te dragen: ze betalen pas achteraf en bovendien alleen in het geval van succes. Zo kunnen gemeenten budgetneutraal een maatschappelijk doel realiseren.

Focus op maatschappelijke resultaten

Een SIB is een co-creatie tussen investeerders en overheid. Juist vanwege die samenwerking is het belangrijk duidelijk af te spreken op welke maatschappelijk prestaties wel en niet wordt uitbetaald, en hoe dat precies wordt gemeten. Zo worden interventies meer beoordeeld op positieve effecten en harde resultaten, in plaats van op beeldvorming.

Meer ruimte voor innovatie

Het contract met de gemeente is in een SIB minder strikt. De sociale ondernemer of stichting die de interventie uitvoert, krijgt meer vrijheid om zelf te bepalen welke middelen hij inzet om het einddoel te halen. Als de interventie niet goed loopt, is er genoeg ruimte om gaandeweg verbeteringen toe te passen. Innovatie in de publieke sector krijgt op deze manier meer kans.

Drie tips voor Social Impact Bonds op eigen bodem

ABN AMRO publiceerde onlangs een onderzoek naar SIB’s. Daarin vergelijken we buitenlandse ontwikkelingen met de Nederlandse markt. Over de grens zijn in verschillende sectoren al SIB’s toegepast, waaronder in ontwikkelingssamenwerking, (jeugd)zorg en recidivebestrijding. Het rapport beschrijft in elke sector een buitenlands voorbeeld, en vertaalt dat vervolgens naar een mogelijke SIB in eigen land. Aan de hand van die buitenlandse ervaringen worden in het onderzoek onderstaande drie aanbevelingen gegeven voor de Nederlandse markt.

  1. Van kostenbesparing naar waardecreatie

    Allereerst moeten we onze focus verschuiven van kostenbesparingen naar het welzijn van de doelgroep. Neem de missie van Jeugdzorg: een onbezorgde en veilige jeugd voor ieder kind. Als Jeugdzorg dit beleidsdoel haalt, is het terecht dat de overheid hiervoor betaalt. Een gevolg van goede gezinsbegeleiding is een vermindering van het aantal uithuisplaatsingen. Deze afname is natuurlijk een besparing voor de overheid, maar besparen was níet het hoofddoel van de interventie. Bij een SIB-constructie in de jeugdzorg moet de nadruk daarom liggen op het welzijn van het kind.

  2. Meer kennis bij overheid en investeerders

    Overheden moeten zich verder verdiepen in investeringsproposities en investeerders moeten op hun beurt meer onderzoek doen naar maatschappelijke vraagstukken. Door kruisbestuiving kunnen beide partijen veel van elkaar leren. Er is bovendien een flinke groep intermediairs actief die bereid is hun kennis over SIB’s te delen. Door meer transparantie bij SIB-deals kan de knowhow zich nóg sneller verspreiden, waardoor we nog meer bonds kunnen realiseren.

  3. Fondsen voor terugbetaling

    Ten slotte is het gunstig voor de ontwikkeling van SIB’s als er innovatiefondsen bij de overheid beschikbaar komen. Hieruit kan de overheid investeerders terugbetalen. In het Verenigd Koninkrijk bestaan meerdere van zulke potjes: dat verklaart waarom de markt daar snel groeit. Een innovatiefonds van SIB’s voorkomt dat investeerders voor een terugbetaling moeten aankloppen bij verschillende overheden die baat hebben bij de interventie. Ook kunnen de beheerders van zo’n fonds met hun expertise lokale overheden én departementen ondersteunen bij het opzetten van een SIB.

Kansrijke toekomst voor Nederlandse SIB’s

Ik zie veel potentie om in Nederland doeltreffende SIB’s van de grond te krijgen. De SIB is een veelbelovend instrument om privaat geld in te zetten voor maatschappelijke vooruitgang, en om effectiever beleidsdoelen te realiseren. Zonder daarbij sociaal-politieke kwesties terug te brengen tot kille rekensommen.

Ben je sociaal ondernemer, investeerder of werk je bij de overheid? En zie je net als ik mogelijkheden om met Social Impact Bonds maatschappelijk een verschil te maken? Namens ABN AMRO nodig ik je van harte uit: laat het ons weten via social.impact.bonds@nl.abnamro.com.

Documenten

Lees meer over

Discussieer mee

ABN AMRO is benieuwd naar uw mening. U kunt daarom onder dit artikel reageren via Disqus. Door te reageren gaat u akkoord met de voorwaarden.

Meer blogs