Vertrouwen in digitale skills maakt jongvolwassenen kwetsbaar voor fraude met behulp van AI

Jongvolwassenen vertrouwen sterk op hun digitale vaardigheden, maar zijn juist relatief vaak slachtoffer van online fraude. Uit recent onderzoek van ABN AMRO onder haar klanten blijkt dat één op de zeven jongvolwassenen het afgelopen jaar te maken kreeg met online fraude. Dit percentage ligt hoger dan bij 65-plussers. Uit onderzoek van The Global Anti-Scam Alliance blijkt juist dat veel jongvolwassenen ervan overtuigd zijn online oplichting te kunnen herkennen. Maar dat zelfvertrouwen is niet altijd terecht: door het gebruik van generatieve AI kunnen oplichters steeds overtuigendere nepberichten, beelden en stemmen maken. Hierdoor wordt het lastiger om te bepalen wat betrouwbaar is en wat niet. Om jongvolwassenen te laten ervaren dat ‘echt’ en ‘nep’ vrijwel niet meer van elkaar te onderscheiden zijn, start ABN AMRO de campagne Begin Gewoon Safe.

Belangrijkste bevindingen over jongvolwassenen (18 - 35 jaar) uit het onderzoek ‘Fraude voorkomen en Veilig Bankieren (Ipsos I&O, 2026)’ onder ABN AMRO-klanten:

• Een op de zeven (14%) werd het afgelopen jaar getroffen door online fraude;

• Zes op de tien (58%) controleert de contactgegevens van de webshop niet;

• Ongeveer de helft (53%) checkt de beoordelingen over een webshop op een reviewwebsite (zoals Trustpilot, WebwinkelKeur);

• Vier op de tien (39%) gebruikt bij een onverwacht telefoontje van de bank de Gesprek Check om te controleren of zij echt met een bankmedewerker spreken.

Technologie maakt ‘nep’ steeds moeilijker te herkennen

“Fraudeurs blijven hun werkwijze aanpassen aan nieuwe technologieën”, zegt Kathelijne Swaak, fraude-expert bij ABN AMRO. “Waar nepberichten vroeger soms nog herkenbaar waren aan taalfouten of een verdachte afzender, maken fraudeurs hun misleiding met AI steeds verfijnder. Denk bijvoorbeeld aan AI-stemklonen, gemanipuleerde influencer-content en berichten die specifiek zijn afgestemd op de ontvanger. Daarbij misbruiken fraudeurs steeds vaker vertrouwde gezichten en stemmen.”

Juist op sociale media zoals Instagram, WhatsApp en TikTok, waar persoonlijk contact en commercie steeds meer door elkaar lopen, hebben deze technieken meer impact. Negen op de tien fraudepogingen vinden plaats via kanalen met een direct-messaging functie1. Jongvolwassenen zijn hier relatief vaak actief: zij gebruiken sociale media niet alleen voor contact met anderen, maar ook om producten te ontdekken en te kopen2. Daardoor ontstaan meer situaties waarin fraudeurs misbruik kunnen maken van het vertrouwen van gebruikers.

Digitaal handig is niet digitaal veilig

Jezelf beschermen tegen fraude gaat niet meer alleen om het herkennen van signalen, maar ook om het nemen van de juiste voorzorgsmaatregelen. Uit het onderzoek van ABN AMRO blijkt dat deze veiligheidschecks niet altijd worden uitgevoerd. Zo controleert slechts 42 procent van de jongvolwassenen de contactgegevens van een webshop en checkt 53 procent de beoordelingen op een reviewwebsite (zoals Trustpilot of WebwinkelKeur). Bij een onverwacht telefoontje van de bank gebruikt vier op de tien (39%) de Gesprek Check om te verifiëren of er echt een bankmedewerker aan de andere kant van de lijn hangt.

Swaak benadrukt dat fraudeurs inspelen op het online gedrag van mensen: "Jongvolwassenen zijn veel online, kopen via sociale media en handelen vaak snel. Dat maakt hen aantrekkelijk voor fraudeurs. En hoe meer je denkt AI altijd te kunnen herkennen, hoe groter de kans dat je er alsnog door wordt verrast. We horen namelijk vaak terug dat mensen dachten dat dit hen nooit zou gebeuren. Blijf daarom kritisch, controleer zelf en onthoud dat als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dat het dat waarschijnlijk ook is.”

Over de campagne 'Begin Gewoon Safe'

Om jongvolwassenen te laten ervaren dat de grens tussen echt en nep vervaagt met AI, voert ABN AMRO de campagne Begin Gewoon Safe. Om de doelgroep rechtstreeks in hun eigen tijdlijn te bereiken, is de bank een samenwerking aangegaan met het populaire YouTube-kanaal Supergaande. In hun nieuwste YouTube-video laat Supergaande zien hoe klein dat verschil inmiddels is: de intro van de video is volledig gemaakt met AI. Het laat zien hoe realistisch AI-content tegenwoordig is en waarom het belangrijk blijft om scherp te zijn op online fraude met behulp van AI. De rest van de video is gefilmd met de echte Supergaande-crew, die het thema onder de loep neemt in de spelshow Raad de AI.

Voor Nesim el Ahmadi (bekend van onder meer Supergaande) is online misleiding persoonlijk herkenbaar. Zonder zijn medeweten werden er ooit voetbalshirts onder zijn naam en gezicht verkocht. "Ik dacht eerlijk gezegd dat dit soort dingen mij niet zo snel zouden overkomen," vertelt hij. "Het is bizar hoe makkelijk iemand een nepaccount maakt met mijn profielfoto en naam om via betaalde TikTok-campagnes nepvoetbalshirts te verkopen. En dat was slechts met gekopieerde foto's. Nu fraudeurs ook AI-stemklonen en video-deepfakes inzetten, wordt het voor jongeren helemaal onmogelijk om nep van echt te onderscheiden."

Begin Gewoon Safe bouwt voort op eerdere campagnes van ABN AMRO rond Fraude & Veilig Bankieren, waaronder Never Ever Nimmer Nooit en Bij mij valt niets te halen. Digitaal handig is nog niet digitaal veilig. Daarom: Begin Gewoon Safe.