ESG & Economie - Impact Iran conflict op transitiegrondstoffen

• Het Iran-conflict benadrukt de kwetsbaarheid van mondiale toeleveringsketens door de blokkade in de Straat van Hormuz De impact op grondstofmarkten van het Iran-conflict is groot

• Het conflict zorgt voor grotere prijsvolatiliteit in zowel energiegrondstoffen als metalen voor de energietransitie en defensie

• De prijzen van olie en gas zijn sterk gestegen met respectievelijk 39% en 78% sinds de start van het Iran-conflict, terwijl de prijsindex voor de transitiemetalen met gemiddeld 3% is gedaald…

• …voornamelijk als gevolg van een verwachte daling van de vraag vanuit landen in het Midden-Oosten en een lagere economische groei

• Deze crisis toont aan hoe belangrijk het is om het verbruik van fossiele brandstoffen geleidelijk en in hoger tempo af te bouwen

• Daarnaast blijft diversificatie in de toeleverketen en strategische autonomie belangrijker dan ooit

Metalen en het Midden-Oosten

De landen in het Midden-Oosten zijn vooral rijk aan fossiele grondstoffen (olie, gas). De regio is ook rijk aan veel andere grondstoffen, hoewel deze in veel mindere mate aanwezig zijn. De regio beschikt met name over mijnbouwactiviteit wat betreft goud, zilver, koper, ijzererts en bauxiet. Deze mijnbouw speelt echter op het mondiale toneel een ondergeschikte rol. Daarmee hebben vaak de markttrends in het Midden-Oosten een relatief lage impact op wereldmarkten. Bij de verwerking of raffinage van mineralen en ertsen speelt het Midden-Oosten wel een grotere rol. Het verwerken van metalen is zeer energie-intensief en de relatief goedkope energie in het Midden-Oosten biedt een competitief voordeel. Met name wordt veel aluminium verwerkt in het Midden-Oosten. Saudi-Arabië is momenteel het meest actieve land in het Midden-Oosten wat betreft de totale capaciteit voor aluminium raffinage, maar ook de verwerking van koper en zink groeit hard. En zo zijn de Verenigde Arabische Emiraten een belangrijk handels- en verwerkingscentrum voor goud en andere edelmetalen in de regio.

Trend prijsindex transitiemetalen

Toenemende geopolitieke onzekerheid is vaak een aanjager voor meer prijsvolatiliteit in grondstofmarkten. Voorbeelden hiervan zijn de schokken in de wereldhandel (met de VS als initiator met haar aanpassingen handelstarieven), de unieke monopolistische positie die China inneemt in veel grondstofmarkten (wat veel macht geeft) en mondiale militaire conflicten en spanningen (Venezuela, Groenland, China-Taiwan, Oekraïne en daar is de oorlog tussen Iran en Israël-VS bijgekomen). Dergelijke geopolitieke schokken legt de kwetsbaarheid van de mondiale toeleveringsketens bloot. Dit is bovenal het geval in het Iran-conflict, waarbij de afsluiting van de Straat van Hormuz de groei van de wereldhandel flink heeft verstoord. In onderstaande linker figuur hebben we de prijsindex van transitiegrondstoffen en de algemene grondstoffenindex van Bloomberg geplot, waarin de impact van bijvoorbeeld de oorlog in Oekraïne duidelijk zichtbaar zijn. En zo heeft ook het Iran-conflict haar impact. Met de start van de oorlog in Iran is de Bloomberg Commodity Index gestegen met 10% (door de stijging van de olie- en gasprijzen) en is de prijsindex voor transitiemetalen met gemiddeld zo’n 3% gedaald.

Het Iran conflict heeft de wereldwijde grondstoffenmarkten niet ongemoeid gelaten en geleid tot aanzienlijke hogere prijsvolatiliteit. De impact op energiegrondstoffen is het grootst, maar ook de prijzen van veel metalen hebben scherpe bewegingen meegemaakt als gevolg van verstoringen in de Straat van Hormuz.

In de bovenstaande rechter figuur geven wij de grondstoffen weer die het sterkst zijn gedaald of gestegen sinds de start van de oorlog in Iran. De prijs van gallium en ijzererts zijn beide met meer dan 10% gestegen, wat met name wordt veroorzaakt door gestegen operationele kosten voor mijnbouwbedrijven als direct gevolg van het sluiten van de Straat van Hormuz. De zilverprijs heeft inmiddels 28% aan waarde verloren. Niet alleen een sterkere dollar en de daaropvolgende positieliquidatie van investeerders hebben een prijsdaling tot gevolg gehad (waar ook de prijzen van andere edelmetalen door werden geraakt), ook het Iran conflict heeft het sentiment over economisch vooruitzichten negatief beïnvloed. Dit komt doordat ruim 50% van het zilver in de industrie wordt verwerkt (solar, elektrificatie) en de verwachting is dat de industriële activiteit verder afzwakt. Ook de prijs van tin is scherp gedaald. Saudi Arabië is een belangrijke afnemer van tin in de regio en met het conflict is de vraag naar tin afgenomen.

Gevolgen voor transitie en defensie

De UNCTAD heeft drie categorieën van metalen gedefinieerd op basis van hun relevantie voor de energietransitie. De eerste categorie bestaan uit 27 metalen. Deze zijn de vereiste metalen voor de energietransitie, zoals bijvoorbeeld kobalt, koper, en lithium. Bij de tweede categorie gaat het om tien metalen die als relevant zijn beoordeeld voor de energietransitie, zoals ijzererts en staal, palladium en zirkonium. De derde categorie betreft 23 overige metalen, zoals goud, steenkool en zilver. Hiervan is de relevantie voor de energietransitie een stuk lager, maar blijven de metalen van strategisch belang.

De eerste twee categorieën staan weergegeven in bovenstaande linker figuur, voor de derde konden wij vanwege het ontbreken van tijdreeksen geen representatieve prijstrend berekenen. Wel hebben wij een aparte prijsindex voor zeldzame aardmetalen in de figuur opgenomen, die niet alleen belangrijk zijn voor de energietransitie, maar ook voor defensiematerieel.

Bij de transitiemetalen valt op dat – net zoals bij de start van de oorlog in Oekraïne in 2022 – de prijsindex van zowel de vereiste transitiemetalen als die van de zeldzame aardmetalen aan waarde hebben verloren vanaf de start van het Iran-conflict. Beide zijn met circa 6% gedaald sindsdien. De prijsindex voor de relevante transitiemetalen blijkt veel minder gevoelig voor dergelijke verstoringen en is met bijna 1% toegenomen in dezelfde periode. Ter vergelijking: de prijzen van olie en gas zijn gestegen met respectievelijk 39% en 78% sinds het begin van het Iran-conflict. Mocht het Iran-conflict langer aanhouden – met een aanhoudende energiecrisis tot gevolg – dan is de kans groot dat de prijzen voor transitiemetalen verder zullen dalen. De prijzen blijven de komende tijd ongetwijfeld zeer volatiel door de toegenomen economische onzekerheid en zullen reageren op ontwikkelingen in verband met het Iran-conflict.

De prijsindex voor defensiemateriaal steeg aanvankelijk door na het begin van het Iran-conflict, maar is inmiddels weer afgezwakt tot het niveau van vier weken geleden. Deze prijsindex heeft sowieso een tumultueuze periode meegemaakt sinds de NAVO-top van juni 2025 in Den Haag. Daar kwamen de NAVO-landen overeen dat de uitgaven aan defensie moet oplopen tot 5% van het bbp tegen 2035. Sindsdien is de prijsindex bijna non-stop gestegen met 42% en overtrof daarmee de prijspiek van februari 2022. De prijsindex voor defensiematerieel is de afgelopen weken gedaald als gevolg van een zwakker algemeen sentiment. De uiteindelijke omvang van deze daling zal echter minder disruptief zijn dan de trend bij transitiemetalen, dankzij de aanhoudend grote wereldwijde vraag naar grondstoffen voor defensiematerieel.

Conclusie

Het Iran-conflict onderstreept hoe kwetsbaar en verweven de mondiale toeleveringsketens zijn. De verstoring in de mondiaal strategische Straat van Hormuz stuwt niet alleen energieprijzen, maar heeft ook veel prijsvolatiliteit gebracht voor metalen die cruciaal zijn voor de energietransitie en voor defensiematerieel. De centrale positie in mondiale handelsroutes heeft de regio tot een katalysator van prijsschommelingen gemaakt op wereldmarkten. Het maakt des te meer duidelijk dat dergelijke geopolitieke schokken onlosmakelijk verbonden blijven met grondstoffenmarkten, en dat diversificatie in de toeleverketen en strategische autonomie belangrijker zijn dan ooit. De prijs voor transitiemetalen staat momenteel onder druk. Dit ligt grotendeels in lijn met de verwachting dat de economische activiteit zal afzwakken, met een afname van de vraag naar deze metalen in het verschiet. Maar deze crisis – en ook de vorige crisis uit 2022 – toont des te meer aan hoe belangrijk het is om het verbruik van fossiele brandstoffen geleidelijk en in hoger tempo af te bouwen. Dit speelt de energietransitie in de kaart, waardoor dit de afname van de vraag naar transitiemetalen zal dempen. Voor defensiematerieel kunnen de toegenomen spanningen zorgen voor een stijgende behoefte aan veiligheid, wat leidt tot meer vraag naar essentiële metalen voor defensiedoeleinden.