Wereldwijd klimaatbeleid zonder de VS: Europa maakt zich op voor een warmere wereld

Mondiale broeikasgasuitstoot: VS drijvende kracht achter de stijging in 2025

De mondiale uitstoot van broeikasgassen bleef tussen 2024 en 2025 vrijwel onveranderd en bedroeg in 2025 58,4 GtCO₂e (gigaton CO₂-equivalent). Dit cijfer omvat de uitstoot door landgebruik, veranderingen in landgebruik en bosbouw (LULUCF), waarvoor de onzekerheid het grootst is. Exclusief LULUCF nam de mondiale uitstoot in 2025 met 0,7% toe ten opzichte van 2024, tot 54,1 GtCO₂e.

Binnen de groep van tien grootste uitstoters ter wereld noteerden de VS in 2025 de sterkste stijging: de uitstoot nam met 2,2% toe tot 6,0 GtCO₂e. Dit kwam vooral door een hogere elektriciteitsvraag en een opleving van de elektriciteitsproductie uit kolen. China bleef met een aandeel van 29,5% in de mondiale uitstoot in 2025 veruit de grootste uitstoter ter wereld, maar de Chinese uitstoot nam met slechts 0,1% toe, de laagste groei sinds 2015. Deze vertraging kwam vooral door de snelle uitbreiding van zonne- en windenergie, in combinatie met een lagere uitstoot door koolstof intensieve industrieën. De uitstoot van de EU, die 5,8% van het mondiale totaal bedroeg, bleef in 2025 dalen (-0,2%), al was het tempo van de daling het laagst sinds 2018.

Als we kijken naar de bijdragen aan de mondiale verandering in de uitstoot in 2025, leverden de VS de grootste bijdrage aan de stijging: 0,24 procentpunt van de totale toename van 0,7%. Aan de andere kant van het spectrum leverde Japan de grootste neerwaartse bijdrage aan de mondiale verandering in de broeikasgasuitstoot (zie de twee grafieken hieronder).

Meer landen hebben nieuwe NDC’s, maar het effect op de geraamde uitstoot is minimaal

Terwijl de VS zich terugtrokken uit het Klimaatakkoord van Parijs, stond de rest van de wereld niet stil en werd verdere vooruitgang geboekt bij de inspanningen om de mondiale opwarming te beperken. Volgens het Emissions Gap Report 2026 van de VN is het aantal nieuwe NDC’s sinds het rapport van vorig jaar meer dan verdubbeld, terwijl het aandeel van de mondiale broeikasgasuitstoot dat zij bestrijken met ongeveer 12 procentpunt is toegenomen. Op 1 september 2026 hadden 124 partijen (waarbij de EU als één partij wordt meegeteld) nieuwe NDC’s ingediend. Zij vertegenwoordigen ongeveer 75% van de mondiale uitstoot, tegenover 57 ingediende NDC’s die een jaar eerder 63% van de uitstoot bestreken. In totaal hebben nu 167 partijen, die ongeveer 83% van de mondiale uitstoot vertegenwoordigen, een actieve NDC.

Ondanks de toename van het aantal nieuwe NDC’s is hun aanvullende effect op de geraamde uitstoot ten opzichte van de beoordeling van vorig jaar beperkt. Voor 2035 varieert dit van +0,4 GtCO₂e voor onvoorwaardelijke NDC’s tot -0,3 GtCO₂e voor voorwaardelijke NDC’s. Dit laatste zijn klimaattoezeggingen die landen afhankelijk maken van internationale steun, zoals financiering, technologieoverdracht of capaciteitsopbouw. Dit beperkte effect komt deels doordat de beoordeling van vorig jaar te optimistische aannames bevatte over de uitstoot in landen die nog geen nieuwe NDC hadden ingediend en waar de uitstoot blijft stijgen, zoals India. Hierdoor is de aanvullende uitstootvermindering door nieuwe NDC’s die andere landen sinds vorig jaar hebben ingediend, waaronder Indonesië, Mexico en de Republiek Korea, grotendeels tenietgedaan.

Naast het vrijwel verwaarloosbare effect van de nieuwe NDC’s op de mondiale uitstoot blijft er ook nog een aanzienlijke implementatiekloof bestaan. Deze kloof is het verschil tussen de geraamde uitstoot bij het huidige beleid en de uitstoot die past bij volledige uitvoering van de NDC-doelen. Voor 2030 wordt de uitstoot bij het huidige beleid geraamd op ongeveer 2 GtCO₂e (circa 3,5%) boven het niveau dat volgt uit de onvoorwaardelijke NDC’s en ongeveer 4 GtCO₂e (circa 7%) boven het niveau dat volgt uit de voorwaardelijke NDC’s. Voor 2035 nemen deze implementatiekloven toe tot respectievelijk ongeveer 3 GtCO₂e (circa 6%) en 6 GtCO₂e (circa 12%). Ten opzichte van de beoordeling van vorig jaar is de implementatiekloof nauwelijks kleiner geworden. Met andere woorden: landen zijn niet alleen onvoldoende ambitieus in hun toezeggingen; veel landen missen ook het beleid dat nodig is om de al gedane toezeggingen na te komen.

Mondiale uitstootkloof blijft groot

Een van de belangrijkste boodschappen van het Global Emissions Gap Report 2026 is dat decennia van ontoereikend klimaatbeleid een overschrijding van de grens van 1,5°C mondiale opwarming onvermijdelijk hebben gemaakt. Daarom heeft de VN nieuwe uitstootkloven berekend. Deze geven het verschil aan tussen de verwachte mondiale BKG uitstoot bij uitvoering van de nieuwste NDC’s en de uitstoot die nodig is om de opwarming van de aarde tot een bepaald niveau te beperken.

Een van deze nieuwe paden is het scenario met de ‘kleinst mogelijke overschrijding van 1,5°C’. Dit is erop gericht de mondiale opwarming ruim onder 2°C te houden, de duur en omvang van de overschrijding van 1,5°C te minimaliseren en een geloofwaardig pad uit te stippelen om de opwarming uiterlijk in 2100 weer terug te brengen tot 1,5°C. Een ander pad is het geactualiseerde ‘onder 2°C’-pad. De figuur hieronder toont de mondiale uitstoot bij verschillende scenario’s, waaronder het scenario met de ‘kleinst mogelijke overschrijding van 1,5°C’, het ‘onder 2°C’-scenario en het scenario bij het huidige beleid.

Deze figuur laat zien dat de nieuwste NDC’s slechts voldoende zijn om de uitstoot in 2035 met ongeveer 11–15% te verminderen ten opzichte van 2025. Daartegenover staat een benodigde vermindering van 45% in dezelfde periode in het scenario met de ‘kleinst mogelijke overschrijding van 1,5°C’ en een geraamde vermindering van 6% bij het huidige beleid.

Volledige uitvoering van de voorwaardelijke en onvoorwaardelijke NDC’s leidt naar schatting in 2035 tot een uitstootkloof van 6 GtCO₂e ten opzichte van het ‘onder 2°C’-pad en van 16 GtCO₂e ten opzichte van het pad met de ‘kleinst mogelijke overschrijding van 1,5°C’. Deze kloven zijn 2–3 GtCO₂e groter als uitsluitend de onvoorwaardelijke NDC’s worden uitgevoerd. Als alleen het huidige beleid wordt voortgezet en de NDC’s niet worden gehaald, nemen de kloven verder toe: tot 12 GtCO₂e voor het ‘onder 2°C’-pad en tot 22 GtCO₂e (ongeveer 40% van de uitstoot in 2025) voor het pad met de ‘kleinst mogelijke overschrijding van 1,5°C’.

Ramingen voor mondiale opwarming hoger

De aangepaste uitstootpaden hebben ook gevolgen voor de ramingen van de mondiale opwarming tegen het einde van deze eeuw. Als het huidige beleid wordt voortgezet, bedraagt de geraamde mondiale opwarming in 2100 ongeveer 2,8°C (bandbreedte: 2,2–3,8°C), met een waarschijnlijkheid van 66%. Als de onvoorwaardelijke NDC’s uiterlijk in 2035 volledig worden uitgevoerd en daarna vergelijkbare reductie-inspanningen worden voortgezet, kan de opwarming in 2100 worden beperkt tot ongeveer 2,7°C (bandbreedte: 2,0–3,4°C), eveneens met een waarschijnlijkheid van 66%. Volledige uitvoering van de voorwaardelijke NDC’s kan de opwarming verder beperken tot ongeveer 2,6°C (bandbreedte: 1,9–3,3°C), met een waarschijnlijkheid van 66%. In het meest optimistische scenario, waarin alle NDC’s worden gehaald en alle toezeggingen voor netto-nuluitstoot worden nagekomen, is er een waarschijnlijkheid van 66% dat de mondiale opwarming deze eeuw tot 2,1°C wordt beperkt.

Ten opzichte van het rapport van vorig jaar ligt de geraamde opwarming in de NDC-scenario’s nu ongeveer 0,2–0,3°C hoger. Deze stijging weerspiegelt geactualiseerde ramingen, waaruit blijkt dat de uitstoot in 2035 3–4 GtCO₂e hoger uitvalt dan eerder geraamd. Ongeveer de helft van de toename van de geraamde opwarming komt doordat de VS hun NDC hebben losgelaten. De andere helft is het gevolg van hogere ramingen van de historische uitstoot. Daarentegen hebben de nieuwe NDC’s die sinds vorig jaar zijn ingediend vrijwel geen effect gehad op de geraamde uitstoot of opwarming.

De EC presenteert een kader voor klimaatweerbaarheid

Tegen de achtergrond van een hoger geraamde mondiale opwarming heeft de Europese Commissie een nieuw kader voor klimaatweerbaarheid gepresenteerd (zie hier). Dit moet Europa beter voorbereiden op de fysieke gevolgen van klimaatverandering. Het kader vervangt de inspanningen om de uitstoot te verminderen niet. Het erkent juist dat hogere temperaturen, zelfs bij verdere uitstootvermindering, Europa meer blootstellen aan hittegolven, droogte, overstromingen, natuurbranden en andere klimaatgerelateerde gevaren. De economische betekenis is al zichtbaar: volgens het kader bedroeg de klimaatgerelateerde schade in Europa over 2022–2025 ongeveer EUR 200 miljard, gemiddeld meer dan 0,3% van het jaarlijkse bbp. Tegelijkertijd raamt de Commissie dat voor de aanpassing van de Europese infrastructuur en economie aan toekomstige klimaatomstandigheden jaarlijks ongeveer EUR 70 miljard aan investeringen nodig is. Dat is bijna 0,4% van het bbp van de EU in 2025.

De geraamde jaarlijkse investeringsbehoefte van EUR 70 miljard voor klimaatadaptatie komt niet uitsluitend voor rekening van de publieke sector, maar omvat investeringen door de EU, de lidstaten en de private sector. Overheden zullen waarschijnlijk een centrale rol blijven spelen, vooral bij infrastructuur en andere publieke goederen. Door de beperkte begrotingsruimte zal het echter ook belangrijk zijn privaat kapitaal te mobiliseren. De Commissie ziet dan ook een rol voor private investeringen en gemengde publieke en private financiering bij het opschalen van investeringen in weerbaarheid. Hierdoor kan klimaatadaptatie steeds meer een beleggingsthema worden, vooral naarmate de uitgaven aan weerbare infrastructuur, gebouwen en andere adaptatieoplossingen toenemen.

De Europese Investeringsbank (EIB) zal tussen 2026 en 2030 ten minste EUR 30 miljard aan financiering voor klimaatadaptatie verstrekken, twee keer zoveel als in 2021–2025. Deze toezegging heeft echter een bredere geografische reikwijdte dan de EU. Volgens het EU-kader voor klimaatweerbaarheid zal de financiering klimaatbestendige investeringen en adaptatietechnologieën en -oplossingen ondersteunen ‘in Europa en wereldwijd’. De EUR 30 miljard moet daarom niet worden gezien als een uitsluitend voor de EU bestemde bijdrage aan de geraamde Europese investeringsbehoefte voor adaptatie van ongeveer EUR 70 miljard per jaar. Het kader specificeert niet welk deel van het EIB-budget uiteindelijk binnen de EU wordt ingezet en welk deel elders.

Centraal in het kader staat een andere aanpak van klimaatrisico’s: niet pas reageren als zich een klimaatramp voordoet, maar risico’s vooraf in kaart brengen en beheersen. De voorgestelde Europese wet inzake klimaatweerbaarheid zou hiervoor uitgaan van één gemeenschappelijk scenario voor de mondiale opwarming. Dit scenario dient als basis voor het beoordelen van klimaatrisico’s en het nemen van beslissingen voor de lange termijn. Dit betekent bijvoorbeeld dat bij investeringen in infrastructuur en andere activa met een lange levensduur rekening wordt gehouden met de klimaatomstandigheden die in de toekomst worden verwacht. Nu wordt daarbij nog vaak naar historische omstandigheden gekeken. De wet zou ook duidelijker maken welke beleidsinstanties verantwoordelijk zijn voor het beheersen van klimaatrisico’s. Daarnaast zouden de bestaande planningsverplichtingen van lidstaten worden gebundeld in één nationaal plan voor klimaatweerbaarheid. Tot slot zou de voortgang op het gebied van klimaatweerbaarheid op nationaal en Europees niveau op een meer uniforme en vergelijkbare manier worden gemonitord.

Voor bedrijven en beleggers brengt dit zowel kosten als kansen met zich mee. Strengere eisen aan weerbaarheid en een grotere blootstelling aan fysieke klimaatrisico’s kunnen de adaptatie- en verzekeringskosten verhogen en de waarde van kwetsbare activa beïnvloeden. Tegelijkertijd zullen toenemende investeringen in weerbare infrastructuur, gebouwen, watersystemen en andere adaptatiemaatregelen naar verwachting extra vraag naar oplossingen voor klimaatweerbaarheid creëren. De Commissie verwijst naar ramingen dat de mondiale markt voor dergelijke oplossingen in 2050 ongeveer EUR 3,5 biljoen kan bedragen (zie hier). Daarmee benadrukt zij de commerciële kansen naast de risico’s.