ESG & Econnomie - Hernieuwbare energiebronnen op een kruispunt

Inleiding

De energietransitie staat voor uitdagingen nu enkele grote economieën hun klimaatverplichtingen terugschroeven. Desondanks is er de afgelopen jaren aanzienlijke vooruitgang geboekt, met name in de energiesector, met wereldwijd recordaantallen installaties voor hernieuwbare energie. Deze investeringen zijn niet alleen gestimuleerd door ondersteunend beleid en regelgeving, maar ook door het toenemende concurrentievermogen van hernieuwbare technologieën. Dit concurrentievermogen is te danken aan vooruitgang op het gebied van materialen, ontwerpen, productie en schaalvoordelen, wat heeft geleid tot volwassenheid van de sector, lagere kosten en een hogere acceptatiegraad.

Soms kan het elektriciteitsnet niet alle zonnestroom of windstroom verwerken. Wanneer dat gebeurt, moeten zonnepanelen of windinstallaties tijdelijk worden uitgezet. Dat heet afschakeling. Producenten mogen op zulke momenten minder stroom leveren dan ze eigenlijk kunnen opwekken. Daardoor verdienen ze minder, omdat er minder wordt verkocht én omdat de prijs die ze voor stroom krijgen lager wordt wanneer er veel aanbod is. Dit maakt vooral zonne-energie minder rendabel. Door hoge afschakelpercentages en lage capture prices komt vooral de financiële haalbaarheid van zonne‑energie onder druk te staan. Beperkingspercentages meten hoeveel potentiële hernieuwbare energieproductie niet wordt gebruikt omdat het net deze op dat moment niet kan opnemen. Als gevolg daarvan verschuift de aandacht naar flexibele oplossingen zoals batterijen en opslagsystemen. Batterijen helpen om de netcongestie te verminderen, om de schommelingen in zon- en windproductie op te vangen, om energie op te slaan en om de economische haalbaarheid van projecten te verbeteren.

In dit rapport worden de kostentrends onderzocht van verschillende koolstofarme technologieën en de factoren die deze trends in de loop van de tijd beïnvloeden. Daarnaast gaan we dieper in op de rol van batterijtechnologie in de energietransitie, waarbij de nadruk ligt op het verband tussen kostenreducties, grondstofprijzen en het tempo van de transitie.

Kostentrends van hernieuwbare energie

In de afgelopen tien jaar zijn de kosten van technologieën voor hernieuwbare energie sterk gedaald (zie onderstaande grafiek). Uit gegevens van IRENA en Bloomberg New Energy Finance (BNEF) blijkt dat windenergie op het land en zonne-energie goedkoper zijn geworden dan elektriciteit opgewekt uit gas en steenkool.

Andere technologieën zijn ook veel goedkoper geworden, maar zijn nog steeds duurder dan gas en steenkool. Het gaat hierbij om koolstofafvang en -opslag (CCS) bij gebruik in gas- of steenkoolcentrales, batterijopslag, kernenergie en waterstof. Met name CCS is nog steeds relatief duur in vergelijking met het gebruik van gas of steenkool zonder CCS. Dit betekent dat de prijzen voor CCS nog verder moeten dalen voordat industrieën en energiebedrijven deze technologie op grotere schaal kunnen toepassen. Ook de kosten van batterijopslag zijn sterk gedaald, maar ook deze technologie moet nog goedkoper worden om op grote schaal te kunnen worden toegepast.

In de afgelopen vijf jaar zijn de kosten van windenergie op land, windenergie op zee en zonne-energie niet meer gedaald en min of meer gestabiliseerd. Deze technologieën waren de eerste die op grote schaal werden toegepast dankzij overheidsbeleid en subsidies in veel landen, waardoor ze veel verder zijn in hun ontwikkeling in vergelijking met de andere technologieën.

Kostencomponenten

Inzicht in de kostentrends van hernieuwbare technologieën is belangrijk omdat elke afzonderlijke kostencomponenten verschillende drijvende factoren kan hebben, zoals we later in deze publicatie zullen laten zien. We laten de verschillende kostencomponenten zien voor windenergie op land, zonne-energie en batterijopslag. We beginnen met de kostenopbouw van batterijen.

De bovenstaande grafiek toont de kostenverdeling van een batterijcel. De materialen die worden gebruikt om de cel te maken, maken 61% van de totale kosten uit. Een batterijcel is de basiseenheid van een batterij. Een batterijpakket bestaat uit vele batterijcellen die met elkaar zijn gecombineerd. Volgens BNEF vertegenwoordigt de batterijcel ongeveer 55% van de totale kosten van een volledig batterijpakket. De overige kosten omvatten het thermisch beheersysteem (9%), het batterijbeheersysteem (13%), de structurele onderdelen van het pakket (15%) en arbeid (6%), water, onderhoud en afschrijving (1%).

Voor een windmolenpark maken grondstoffen ongeveer 13-19% uit van de totale productiekosten van een windturbine, terwijl voor zonnepanelen de materialen 30-40% van de totale productiekosten uitmaken (zie hier voor meer informatie) en andere kostencomponenten zijn: arbeid, energieverbruik, afschrijving van apparatuur en overheadkosten (zie hier voor meer informatie). De grafiek hierboven toont de kostentrend voor PV-modules. Het aandeel van zilver in de totale kosten van PV-modules is sinds het vierde kwartaal van 2025 gestegen omdat de zilverprijzen sterk zijn gestegen. Zilver was in 2025 goed voor 14% van de totale kosten, tegen 5% in december 2023. Deze stijging is zowel te wijten aan hogere zilverprijzen als aan dalende kosten in andere delen van de toeleveringsketen voor zonne-energie. Het is waarschijnlijk dat het kostenaandeel van zilver sindsdien nog verder is gestegen, aangezien de zilverprijzen zijn gestegen (zie grafiek hieronder).

Veel factoren dragen bij aan kostenreductie

De kostenverlaging van hernieuwbare energiebronnen in de loop van de tijd is het gevolg van verschillende factoren, waaronder schaalvoordelen, efficiëntie in productie en innovaties op het gebied van materialen en ontwerp. Deze factoren hebben allemaal bijgedragen aan een dalende trend in de genivelleerde energiekosten (LCOE) voor bijna alle hernieuwbare technologieën, zoals te zien is in de grafiek rechtsonder. LCOE (Levelized Cost of Energy) is de gemiddelde kostprijs van het opwekken van één eenheid energie (meestal 1 kWh), over de volledige levensduur van een energieproject. De LCEO maakt het mogelijk om verschillende technologieën met elkaar te vergelijken op kostenbasis.

Door schaalvoordelen is het mogelijk geworden om duurzame‑energie‑voorzieningen op grote schaal te bouwen. De kosten per eenheid zijn gedaald naarmate de productievolumes zijn toegenomen. Vooruitgang in productieprocessen voor het maken van koolstofarme technologieën, zoals automatisering en verbeterde assemblagetechnieken, hebben de kosten verder verlaagd en de efficiëntie verbeterd, waardoor hernieuwbare energiebronnen concurrerender zijn geworden ten opzichte van traditionele energiebronnen. Ondertussen hebben voortdurende innovaties op het gebied van materialen – zoals efficiëntere zonnecellen en lichtere, duurzamere windturbinebladen – en vooruitgang op het gebied van ontwerp de energieopbrengst per capaciteitseenheid aanzienlijk verbeterd. Deze ontwikkelingen worden ondersteund door een stijging van het aantal octrooien in bijna alle technologieën (zie hieronder), wat een weerspiegeling is van de toegenomen inspanningen op het gebied van onderzoek en ontwikkeling en technologische doorbraken.

Door de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet kan niet alle opgewekte duurzame energie worden gebruikt. Soms moet wind- of zonne-energie worden “afgeschakeld” omdat het net het niet aankan. Dit heet curtailment (afschakeling). Curtailment gebeurt als het elektriciteitsnet te weinig capaciteit heeft om alle stroom te vervoeren. Maar het gebeurt ook doordat zon en wind niet constante energie leveren: soms is er te veel opwek op dezelfde momenten. Het gevolg is dat goedkope, duurzame energie verloren gaat. Daarnaast daalt de prijs die producenten voor hun stroom krijgen (lagere capture prices) en dat kan de kostenvoordelen van hernieuwbare energie deels tenietdoen.

Het aanpakken van deze beperkingen door middel van flexibele oplossingen, zoals batterijopslag, is essentieel om de neerwaartse LCOE-trends te handhaven en de voortdurende productiviteitsverbeteringen van hernieuwbare energiebronnen in de energietransitie te waarborgen.

Daarnaast spelen materiaalkosten een cruciale rol in het bepalen van het totale kostenverloop van koolstofarme technologieën: dalende prijzen voor belangrijke materialen zoals silicium en zeldzame aardmetalen sinds hun prijspiek in 2022 hebben bijgedragen aan een verlaging van de productiekosten, terwijl stijgende grondstofprijzen van invloed kunnen zijn op toekomstige trends in de betaalbaarheid van hernieuwbare energie. In het volgende hoofdstuk gaan we hier dieper op in.

Grondstofprijzen hebben een grote invloed op de kosten van hernieuwbare technologieën

De kosten van hernieuwbare technologieën worden sterk beïnvloed door de prijsontwikkelingen van belangrijke grondstoffen en ruwe materialen, die essentieel zijn voor de productie van schone technologieën. Metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium spelen een onmisbare rol bij de productie van zonnepanelen, windturbines en energieopslagsystemen. Voor zonnepanelen zijn silicium, zilver en koper cruciale componenten, terwijl windturbines afhankelijk zijn van staal, koper en zeldzame-aardemagneten zoals neodymium. Batterijen, die essentieel zijn voor energieopslag, zijn sterk afhankelijk van lithium, kobalt, nikkel en grafiet, waardoor deze metalen van vitaal belang zijn voor de energietransitie. Schommelingen in de grondstofprijzen hebben echter een aanzienlijke invloed op de betaalbaarheid van deze technologieën. Zo steeg de prijs van lithium in 2025 met 66% als gevolg van beperkingen in het aanbod, waaronder verminderde voorraden en de sluiting van een grote lithiummijn in China. Deze sterke stijging van de materiaalkosten heeft de productiekosten van batterijen aanzienlijk verhoogd, die tegen het einde van 2025 met 42% zijn gestegen. Ook zonnepanelen en windturbines werden geconfronteerd met kostenstijgingen, waarbij de materiaalkosten met respectievelijk 25% en 21% stegen als gevolg van prijsstijgingen voor koper, chroom en zilver.

Geopolitieke onzekerheden en onevenwichtigheden tussen vraag en aanbod zorgen voor prijsvolatiliteit, met dreigende tekorten aan koper en grafiet, terwijl nikkel, kobalt en lithium tot 2030 in overvloed beschikbaar blijven. Deze uitdagingen vormen een bedreiging voor de betaalbaarheid, maar benadrukken de noodzaak van recycling en materiaalefficiëntie om een stabiele aanvoer voor schone technologieën en klimaatdoelstellingen te waarborgen. Meer informatie over de impact van grondstofprijzen vindt u in onze eerdere analyse (zie hier voor meer informatie).

Energieopslag is essentieel vanwege de intermitterende aard van hernieuwbare energie

Naarmate hernieuwbare energie een groter aandeel in de elektriciteitsproductie gaat uitmaken, zal de behoefte om deze energie op te slaan toenemen. Energieopslag is essentieel om het hele energiesysteem flexibel, stabiel en betrouwbaar te houden. Hernieuwbare energiebronnen zoals wind en zon zijn niet constant: ze produceren alleen elektriciteit als het waait of de zon schijnt. Opslag helpt deze schommelingen op te vangen en houdt het elektriciteitsnet in evenwicht. Zonder opslag zouden we meer beperkingen (verspilde hernieuwbare energie) en vaker negatieve elektriciteitsprijzen zien, waardoor hernieuwbare projecten minder winstgevend zouden worden.

Er zijn veel verschillende soorten energieopslagtechnologieën, die elk hun specifieke sterke punten hebben. Samen ondersteunen ze de integratie van hernieuwbare energie, helpen ze meer economische sectoren te elektrificeren en dragen ze bij aan het terugdringen van de uitstoot in verschillende sectoren. Om deze redenen is energieopslag een centraal onderdeel van de opbouw van een volledig geïntegreerd en koolstofarm energiesysteem. Het helpt consumenten ook om hun energieverbruik te beheren en gemakkelijker deel te nemen aan de energiemarkten.

Energieopslagtechnologieën kunnen ook snel worden uitgerold wanneer het juiste beleid en de juiste stimulansen aanwezig zijn. Dit maakt ze tot een nuttig instrument op korte termijn om de energiezekerheid te verbeteren en de REPowerEU-doelstellingen van de EU te halen. Zo kunnen stand-alone batterijprojecten in minder dan een jaar worden gebouwd en kunnen batterijsystemen achter de meter in slechts enkele dagen worden geïnstalleerd. Achter de meter betekent dat een batterij, zonnepanelen of een ander energiesysteem bij de gebruiker zelf staat en daarmee dus achter de elektriciteitsmeter is aangesloten. Het is het deel van de installatie dat niet direct zichtbaar is voor het openbare elektriciteitsnet. De energie hoeft niet het volle net op en ontlast het elektriciteitsnet. Deze oplossingen om energie op te staan ondersteunen zowel energie-efficiëntie als vraagrespons (zie hier voor meer informatie).

Beperkte netcapaciteit blijkt een cruciaal obstakel voor de transitie te zijn

Beperkte netcapaciteit blijkt een cruciaal obstakel te zijn voor de energietransitie, vooral nu de capaciteit voor hernieuwbare energie sterk toeneemt. Exploitanten actief op de elektriciteitsmarkt worden geconfronteerd met steeds grotere uitdagingen op het gebied van het in evenwicht houden van vraag en aanbod op het elektriciteitsnet vanwege het intermitterende karakter van de opwekking van hernieuwbare energie. Deze hernieuwbare energie is afhankelijk van weersomstandigheden en beschikt niet over de flexibele capaciteit die nodig is om vraag en aanbod te stabiliseren. Zonder voldoende netinfrastructuur en opslagoplossingen komen beperkingen – waarbij overtollige hernieuwbare energie niet kan worden gebruikt – en negatieve prijzen vaker voor. Bovendien kunnen frequentieschommelingen als gevolg van onstabiele opwekking leiden tot stroomuitval en economische kosten, zoals bleek tijdens de recente landelijke stroomuitval in Spanje en Portugal, die de bezorgdheid over de stabiliteit en veiligheid van de energievoorziening in heel Europa benadrukte. Batterijen bieden oplossingen voor deze uitdagingen door vraag en aanbod in evenwicht te brengen, overtollige hernieuwbare energie op te slaan tijdens piekperiodes en deze te leveren tijdens periodes van hoge vraag of lage productie. Deze mogelijkheid maakt piekvermindering mogelijk, waardoor de druk op het net tijdens pieken in de vraag wordt verminderd, en lastverschuiving, waarbij energie van daluren naar piekuren wordt herverdeeld.

Batterijopslag speelt een cruciale rol in de energietransitie

Batterijen spelen een cruciale rol in de stabilisatie van het elektriciteitsnet, omdat ze frequentie- en spanningsregeling bieden om schommelingen te verminderen en stroomuitval te voorkomen. Succesvolle voorbeelden zijn onder meer de Hornsdale Power Reserve in Zuid-Australië, die de instabiliteit van het elektriciteitsnet heeft verminderd en de betrouwbaarheid van de energievoorziening heeft verbeterd, en de inzet van batterijsystemen op utiliteitsschaal in Californië, die een soepele lastverschuiving hebben gegarandeerd en stroomuitval tijdens hittegolven hebben voorkomen. De integratie van batterijen in elektriciteitsnetten biedt niet alleen een oplossing voor het probleem van beperkte capaciteit, maar bevordert ook de stabiliteit van de energievoorziening, stimuleert investeringen in hernieuwbare energie en versnelt de transitie naar een duurzame toekomst.

Er zijn verschillende manieren om hernieuwbare energie op te slaan, waaronder mechanische, elektrochemische, thermische, elektrische en chemische methoden (zie hier voor meer informatie). In deze analyse richten we ons op elektrochemische opslag, beter bekend als batterijen. Batterijen werken door elektrische energie in chemische vorm op te slaan. Wanneer de batterij wordt ontladen, worden de chemische reacties omgekeerd en wordt de opgeslagen energie weer omgezet in elektriciteit. Oplaadbare batterijen zijn het belangrijkste type elektrochemische opslag. Deze opslag wordt al vele jaren gebruikt voor kleinschalige toepassingen. Tegenwoordig zijn verschillende soorten batterijen geschikt voor stationaire energieopslag, waaronder bekende technologieën zoals loodzuur-, lithium-ion- en natrium-ionbatterijen.

Op dit moment zijn lithium-ionbatterijen met LFP-chemie (lithium-ijzerfosfaat) de meest voorkomende keuze voor opslag. LFP-batterijen zijn populair omdat ze lang meegaan, zeer veilig zijn en stabiel zijn. Ze slaan echter minder energie per kilogram op dan sommige andere lithium-ionchemieën.

Hun belangrijkste concurrent is de natrium-ionbatterij. Natrium-ionbatterijen zijn goedkoper dan LFP, werken beter bij koude temperaturen en gebruiken geen lithium. Maar ze slaan ook minder energie op dan LFP en hebben op dit moment een kortere levensduur.

Er worden ook nieuwe batterijtechnologieën ontwikkeld, zoals zink-luchtbatterijen (Zn-air) en natrium-zwavelbatterijen die bij kamertemperatuur werken.

Kostentrends in batterijtechnologie

Sinds 2010 is de prijs van lithium-ionbatterijen sterk gedaald, van ongeveer USD 1.474 per kilowattuur tot USD 108 in 2025 (zie grafiek linksonder). Deze prijzen hebben betrekking op alle soorten lithium-ionbatterijen, niet alleen op LFP. Dit komt neer op een daling van 93%. Deze prijsdaling wordt slechts gedeeltelijk bepaald door de materiaalkosten. Een andere belangrijke reden voor de prijsdaling is het overaanbod. De vraag naar batterijen nam toe en fabrieken schaalden hun productie op. Naarmate fabrikanten meer batterijen produceerden, daalden de kosten per eenheid als gevolg van schaalvoordelen. Sinds enkele jaren is er sprake van een overaanbod op de batterijmarkt, ook voor opslag, waardoor de prijzen onder druk zijn komen te staan. De grafiek rechts laat zien dat de vraag naar batterijen in China en wereldwijd nog steeds ruim onder de totale productiecapaciteit ligt.

Wij denken dat de vraag naar batterijen in de komende jaren aanzienlijk zal stijgen. Dit betekent dat het overaanbod op termijn afneemt. Tegelijkertijd hebben de materiaalprijzen waarschijnlijk hun dieptepunt bereikt (zie hier voor meer informatie). Minder overaanbod en hogere materiaalkosten kunnen de komende jaren een opwaartse druk uitoefenen op de prijzen van batterijen. Als er geen nieuwe batterijtechnologie op de markt komt, kunnen stijgende prijzen voor lithium-ionbatterijen potentiële kopers ertoe aanzetten om over te stappen op goedkopere alternatieven, zoals natrium-ion-batterijen. Deze verschuiving kan zich doorzetten totdat er een nieuwe batterijtechnologie op de markt komt die meer energie kan opslaan zonder dat dit ten koste gaat van de levensduur, veiligheid en/of stabiliteit.

Conclusie

Hernieuwbare energie is concurrerender geworden dankzij technologische vooruitgang, schaalvoordelen en innovatie. Dit ondanks het feit dat de kosten voor veel technologieën per megawattuur recentelijk zijn gestabiliseerd en de grondstofprijzen zijn gestegen. Naarmate de capaciteit voor hernieuwbare energie toeneemt, worden netbeperkingen en productiebeperkingen belangrijke uitdagingen, waardoor de focus verschuift van opwekking naar hoe de energie op te slaan en het net te ontlasten. Batterijopslag speelt een cruciale rol bij het aanpakken van deze problemen door flexibiliteit te bieden, het net te stabiliseren en hernieuwbare energie economisch aantrekkelijker te maken.

Uiteindelijk zal het succes van de energietransitie niet alleen afhangen van de inzet van meer hernieuwbare capaciteit, maar ook van de bouw van een flexibel, geïntegreerd energiesysteem. Batterijen en andere opslagtechnologieën zijn niet langer optionele extra's, maar essentiële infrastructuur. Voortdurende investeringen in netwerken, opslag en innovatie – ondersteund door stabiel beleid – zullen cruciaal zijn om het momentum vast te houden, de energiezekerheid te waarborgen en ervoor te zorgen dat de transitie zowel economisch haalbaar als ecologisch effectief blijft.