Nederland - Veerkrachtig, maar niet immuun

Waarom heeft de Nederlandse economische groei standgehouden?

De Nederlandse economie bleek in 2026 opmerkelijk veerkrachtig. Een nieuwe energieschok deed zich voor terwijl huishoudens en bedrijven de gevolgen van de vorige nog verwerkten. Toch hield de economische activiteit stand, dankzij de financiële positie van huishoudens en de particuliere consumptie, AI-gerelateerde exportvraag en overheidsuitgaven. De solide groeicijfers van 2026 bieden een basis voor 2027, maar beschermen niet tegen alle tegenwind. Onze groeiramingen voor 2026 en 2027 liggen nu net boven het niveau van vóór het uitbreken van de oorlog. Waarom hebben we tot nu toe solide groei gezien, ondanks geopolitieke onzekerheid, hogere energieprijzen en de daaruit voortvloeiende inflatie? Ten eerste zijn de lonen sneller gestegen dan de inflatie, waardoor de reële inkomens zijn toegenomen. De krappe arbeidsmarkt heeft het vertrouwen ondersteund om die extra inkomsten uit te geven, ondanks de internationale onzekerheid. De particuliere consumptie bleef inderdaad solide, ondanks de inflatie. Bepaalde inkomensgroepen zagen hun koopkracht verder toenemen. Pensioenhervormingen hebben de bestedingsruimte van oudere huishoudens vergroot en geven de consumptie in 2028 waarschijnlijk nog een kleine extra impuls (lees hier). De balansen in de private sector zijn weerbaarder geworden doordat de schuldquotes verder zijn gedaald. Door de onzekerheid bleef de spaarquote van huishoudens de afgelopen jaren hoog. Financiële buffers helpen consumenten hogere kosten op te vangen. Ten tweede heeft de sterke AI-gerelateerde vraag de uitvoer van de Nederlandse halfgeleidersector en zijn toeleveranciers ondersteund. De machine-industrie, waartoe verschillende grote bedrijven in deze sector behoren, zag haar toegevoegde waarde tussen 2019 en 2025 met 70% toenemen. In de eerste helft van 2026 groeide de toegevoegde waarde verder, met nog eens 13% ten opzichte van de eerste helft van 2025. Ten derde hebben overheidsuitgaven de groei ondersteund. Denk bijvoorbeeld aan stijgende zorguitgaven door de vergrijzing. Ook blijft de werkgelegenheid in de bredere publieke sector groeien, ondanks plannen om het personeelsbestand van ministeries te verkleinen. Daardoor leveren overheidsuitgaven een aanzienlijke bijdrage aan de groei (zie de linker grafiek hieronder).

Solide groei, maar conjuncturele tegenwind leidt tot enige afzwakking

We verwachten dat de groei in 2027 en 2028 afzwakt. Hogere rentes remmen de economische activiteit al af, vooral op de woningmarkt. Daar verwachten we dat het aantal transacties in 2027 daalt (lees hier). Door de hogere inflatie geven consumentenuitgaven gedurende het jaar een kleinere impuls. Huishoudens zien de inflatie immers oplopen, vooral bij de heel ‘tastbare’ voedingsprijzen (zie hieronder). De uitvoer laat een gemengd beeld zien. AI-gerelateerde vraag blijft de Nederlandse halfgeleidersector ondersteunen. Verschillende grote bedrijven in deze sector hebben onlangs hun verwachtingen voor 2027 verhoogd. Energie-intensieve industriële exporteurs blijven echter onder concurrentiedruk staan, ondanks de geplande overheidscompensatie voor elektriciteitskosten. Dit drukt de exportvraag. Sterkere groei in Duitsland, de grootste handelspartner van Nederland, biedt ook steun. Duitse overheidsuitgaven, waaronder investeringen in defensie en infrastructuur, komen naar verwachting de Nederlandse economische activiteit ten goede. Tegelijkertijd zetten ze de schaarse capaciteit in de West-Europese infrastructuursector onder druk. Maar veerkracht is niet hetzelfde als een groter vermogen om te groeien. Netcongestie, stikstofgerelateerde beperkingen en andere knelpunten aan de aanbodzijde beperken de economische groei op lange termijn steeds meer.

Inflatie voor het zesde jaar op rij boven de 3%

De meest recente energieschok werkt in Nederland waarschijnlijk langer door in de inflatie dan in andere eurozone landen. De schok deed zich voor terwijl de loongroei en de onderliggende inflatie nog hoog waren. De CPI-kerninflatie bedroeg in februari nog 2,7%. Net als voor de eurozone als geheel verwachten we daarom dat zowel de inflatie als de loongroei langer hoog blijven (lees hier). Vaste energiecontracten van Nederlandse huishoudens vertragen de doorwerking van prijsstijgingen in de inflatie. Zij kunnen de energie-inflatie echter ook verlengen als de schok aanhoudt. Hoewel de wereldwijde energieprijzen naar verwachting richting 2027 en 2028 afnemen, houden drie kanalen de prijsdruk in stand. Ten eerste blijven hogere energiekosten doorwerken in andere prijzen, vooral die van voeding. Na een pas op de plaats dit jaar na meerdere jaren van sterke stijgingen, nemen de voedingsprijzen naar verwachting weer toe in 2027. Dit weerspiegelt ook hogere wereldwijde grondstoffenprijzen. Ten tweede dragen hogere prijzen voor consumentenelektronica bij aan de goedereninflatie. Dit weerspiegelt deels stijgende kosten voor rekenkracht en wereldwijde schaarste. Ten derde neemt de diensteninflatie de komende jaren naar verwachting slechts licht af, deels door de loongroei en doordat huren automatisch worden geïndexeerd. Beleidsmaatregelen, waaronder brandstofheffingen en het doorberekenen van ETS2-kosten, beïnvloeden de inflatie ook. Samen vormen deze factoren de basis voor onze inflatieraming van 3,2% in 2027 en 2,5% in 2028, na gemiddeld 3,2% in 2026.

Arbeidsmarkt: stabiel totaalbeeld, lichte verzwakking onder de oppervlakte.

Het werkloosheidspercentage ligt al drie maanden op 4% en de arbeidsmarkt blijft over de hele linie krap. Onder dat stabiele totaalbeeld wijzen verschillende indicatoren echter op een lichte afname van de krapte. Denk bijvoorbeeld aan een daling van het aantal vacatures per werkloze en een stijging van de kortdurende en langdurige werkloosheid. We verwachten dat de werkloosheid licht oploopt, naar gemiddeld 4,1% in 2027 en 4,2% in 2028. Toch versterkt de vergrijzing van de Nederlandse bevolking in de werkzame leeftijd de krapte. De vraag vanuit de publieke en semipublieke sector blijft sterk en vormt een groeiend aandeel van de totale nieuwe vraag naar arbeid. Tegelijkertijd veranderen maatregelen tegen schijnzelfstandigheid de samenstelling van de werkgelegenheid: minder mensen kiezen voor zelfstandig ondernemerschap, terwijl meer mensen overstappen naar een dienstverband. We verwachten dat deze verschuiving in 2027 doorzet.

Minderheidskabinet biedt vooralsnog niet de broodnodige stabiliteit

In onze mondiale vooruitzichten van vorig jaar schreven we, na de voortijdige val van het kabinet-Schoof 1 en een langdurige periode met demissionaire kabinetten, dat het aantredende kabinet-Jetten 1 meer stabiliteit zou kunnen bieden, ondanks zijn minderheidsstatus. Dat is tot nu toe niet het geval. Een duidelijk voorbeeld is het Belastingplan 2027, het eerste belastingplan van het kabinet-Jetten voor een volledig jaar. Op het moment van schrijven is er nog geen meerderheid voor het Belastingplan 2027. Dit laat zien hoe moeilijk een minderheidskabinet wetgeving door het parlement krijgt. Dit nieuwe experiment, waarbij een minderheidskabinet moeite heeft om wetgeving aangenomen te krijgen, volgt op een periode waarin de Nederlandse regering sinds 2020 ongeveer 40% van de tijd demissionair was. Dit is onwenselijk voor een land waar de feitelijke groei weliswaar sterk kan zijn, maar de potentiële groei verslechtert. Ook de arbeidsproductiviteit, hoewel die de laatste tijd weer toeneemt, en de vele knelpunten aan de aanbodzijde vragen om een aanpak. Het coalitieakkoord bevatte veel stappen in de goede richting op het gebied van innovatie, onderwijs en deze knelpunten. In 2027 zal blijken of het kabinet meerderheden vindt om deze plannen uit te voeren. De Provinciale Statenverkiezingen (maart 27), die de samenstelling van de Eerste Kamer bepalen, vormen een nieuwe test voor het kabinet.

Al met al heeft de Nederlandse economie laten zien dat zij schokken kan opvangen, wat een solide basis biedt voor 2027. Verschillende factoren ondersteunen de huidige economische activiteit, maar nemen de knellende beperkingen aan de aanbodzijde niet weg. Het vergroten van het vermogen om op langere termijn te groeien is een andere uitdaging.