Het Economisch Bureau schrijft regelmatig over ontwikkelingen in de macro-economie. Hierbij onze laatste voorspellingen over de rente- en valutaontwikkelingen, energieprijzen en de economische trend in ontwikkelde en opkomende markten.

Consumptie en de industrie blijven zich herstellen, ondanks nieuwe risico’s voor de vooruitzichten. De verwachte goedkeuring van de Franse begroting is positief. We verwachten geen structurele oplossing voor de fiscale problemen van Frankrijk, maar evenmin dat het land in een crisis zal belanden. De inflatie in de eurozone blijft goed onder controle, waardoor de ECB naar verwachting voorlopig haar koers behoudt. Maar aanhoudende onderschrijdingen in Frankrijk en Italië blijven reden tot zorg.

De Duitse economie groeide met 0,2% k/k in Q4, wat het jaargemiddelde voor 2025 op 0,3% brengt. We verwachten dat de groei in 2026 mede door de overheidsuitgaven op 0,9% zal uitkomen. Recent nieuws over vertragingen in de overheidsinvesteringen en Amerikaanse invoertarieven zorgen voor neerwaartse risico’s voor onze prognose.

De Nederlandse economie ziet de groei afkoelen van 1,7% in 2025 naar 1,2% in 2026, met licht herstel naar 1,4% in 2027; particuliere en publieke consumptie wordt verwacht hier sterk aan bij te dragen. Inflatie zal naar verwachting afnemen tot 2,4% in 2026, ten opzichte van 3,3% in 2025. Nederland krijgt waarschijnlijke een minderheidskabinet van D66, VVD en CDA, met Rob Jetten als verwacht minister-president. Hoewel beleidsonzekerheid mogelijk afneemt, blijven compromissen met oppositiepartijen essentieel vanwege het gebrek aan een meerderheid in zowel de Tweede als de Eerste Kamer.

Data na de shutdown laat een verdere discrepantie zien tussen de bbp groei en de arbeidsmarkt. De inflatiecijfers waren gemengd, met verrassend lage inflatie gedurende de shutdown-periode, gevolgd door een scherpe opleving. Wij zien een eenvoudige heroriëntatie naar productievere sectoren als de meest waarschijnlijke verklaring.

Zoals verwacht is de reële bbp-groei in het vierde kwartaal van 2025 afgenomen tot 4.5% j-o-j, het laagste tempo in drie jaar. De jaargroei over geheel 2025 kwam uit op de groeidoelstelling van 5%. Divergentie blijft bestaan tussen robuuste uitvoer en industriële productie aan de ene kant en zwakke investeringen en detailhandelsverkopen aan de andere kant. Risico’s inzake het fragiele evenwicht rondom de wapenstilstand tussen de VS en China laaien weer op; gerichte steunverlening verschuift van consumptie naar investeringen.

Om een echte versnelling in decarbonisatie te realiseren, moeten zowel energieproductie als het -verbruik versneld overschakelen op hernieuwbare en koolstofarme energiebronnen. Dit proces gaat echter nog traag en kent enkele hardnekkige obstakels, waaronder netcongestie, gebrek aan personeel, financieringsuitdagingen, maar ook de vaak complexe en volatiele regelgeving in veel landen. Ondanks de afschaling en terugdraaiing in het klimaatbeleid van veel landen – onder aanvoering van de Verenigde Staten (VS) – blijft de Europese Unie (EU) zich inzetten voor het bereiken van klimaatneutraliteit tegen 2050, zoals vastgelegd in de Europese klimaatwet. Daarmee nemen de verschillen in de decarbonisatiepaden per land/regio verder toe en raken de klimaatdoelen verder uit het zicht. In deze analyse bekijken we de actuele stand van zaken in deze decarbonisatiepaden van de belangrijkste landen wereldwijd en van de EU-27 in het bijzonder. Wat zijn de trends in de broeikasgasuitstoot (BKG-uitstoot) van landen en welke verschillen zijn zichtbaar? Welke doelen streven de grootste BKG uitstotende landen met hun klimaatbeleid na en waar staat de EU-27 in dit verband? Hoe verhoudt zich het finaal energieverbruik (fossiel deel) ten opzichte van de BKG-uitstoot en de trend in energie efficiency? En is het (post-Parijsakkoord) tempo in BKG-emissiereductie voldoende om de gestelde EU-klimaatdoelen uiteindelijk te bereiken? We sluiten deze analyse af met een conclusie.

In het traject naar een klimaatneutrale economie zal de behoefte aan koolstofarme technologieën sterk stijgen, waarmee ook de vraag toeneemt naar de metalen die essentieel zijn voor maken van deze technologieën. Het blijft daarmee belangrijk om de trends hierin te blijven volgen om zo een goed beeld te krijgen van de kansen en de risico’s. De energietransitie heeft tot gevolg dat de druk op veel metaalmarkten toeneemt. Steeds grotere hoeveelheden metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium zijn in de komende jaren nodig. In sommige gevallen ontstaan daardoor tekorten, maar vaak genoeg is het aanbod ruim voldoende om aan de vraag te voldoen. In deze analyse belichten wij een aantal dominante kritieke of strategische metalen die nodig en bovenal onmisbaar zijn in de energietransitie. We maken hierin een verschil in ‘vereiste’ transitiemetalen (de echt onmisbare metalen) en relevante transitiemetalen (iets minder onmisbaar). We laten zien welke metalen met name van belang zijn voor het maken van een viertal schone technologieën en berekenen wat de impact is van de trend in de metaalprijzen op de materiaalkosten voor het maken van de schone technologieën. Tot slot bekijken hoe de vraag naar die metalen in de komende jaren in verschillende IEA-scenario’s zich naar verwachting zal ontwikkelen en welke invloed de vraag-aanbodbalans van deze metalen kunnen hebben op de prijstrend voor de energietransitiemetalen. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

De gratis emissierechten binnen EU ETS biedt de bedrijven die onder het emissiehandelsysteem vallen bescherming tegen concurrentie uit het buitenland. De toekenning van gratis emissierechten beperkt namelijk de kosten voor de ETS-bedrijven ten opzichte van concurrenten buiten de EU. Maar omdat dit systeem ook een rem zet op de investeringen in decarbonisatie, zullen deze gratis emissierechten worden afgebouwd tot nul in 2034. Vanaf dat moment moet een koolstofcorrectie aan de Europese grens (Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM) het verlies aan concurrentiekracht deels te minimaliseren. Met name voor de ETS-bedrijven in de industrie gaat hierdoor veel veranderen. In deze analyse belichten wij de trend in de koolstofkosten voor ETS-bedrijven in Nederland. Hiervoor gaan wij in op de structuur van EU ETS in Nederland, haar trends in ETS-emissies en hoe de balans eruit ziet tussen de gratis emissierechten versus de ETS emissies naar sector. Tot slot belichten we de impact van de afbouw van gratis emissierechten en de trends in koolstofkosten voor ETS-bedrijven richting 2030. We sluiten af met een conclusie.

In mei van dit jaar publiceerde het Network for Greening Financial the Financial System (NGFS) een kwantificering van een reeks klimaatscenario's met een tijdshorizon van vijf jaar. Het was de eerste keer dat het NGFS klimaatscenario's met een kortere tijdshorizon uitwerkte. In dit artikel selecteren we enkele nuttige bevindingen uit deze NGFS-scenario's.

Hernieuwbare energiebronnen en hervormingen verzwakken de koppeling tussen gas, koolstof en elektriciteit, waardoor prijsbepalende factoren verschuiven naar langetermijnfactoren zoals hernieuwbare energiebronnen, flexibiliteit en strengere emissieplafonds.

In deze analyse gaan we in op de trend in de emissie-intensiteit op basis van broeikasgassen in de EU-27. Emissie-intensiteit geeft het niveau van broeikasgasemissies per eenheid activiteit aan. Naar verwachting zullen energie- en emissie-intensiteit verder blijven dalen, mits de EU de teugels van klimaatbeleid niet te veel laat vieren.

De Black Friday-periode wordt door veel Nederlanders benut om aankopen te doen, vaak met het oog op sinterklaas en kerst. In deze periode geven consumenten aanzienlijk meer uit dan in het verleden, toen de dagen rond sinterklaas nog echte aankoopdagen waren. Om piekdrukte te voorkomen, starten meer retailers steeds eerder in november met het doen van aanbiedingen, waarbij de klant vooral via internet wordt gelokt.

Analyse van 150.000 Nederlandse huishoudens met een salaris biedt inzicht in de ontwikkeling van de bestaanszekerheid. We onderzoeken welk deel van het netto-inkomen wordt besteed aan vaste lasten en boodschappen. De boodschappenprijzen zijn flink toegenomen; huishoudens geven er dan ook een groter bedrag aan uit dan 7 jaar geleden. Toch neemt de bestaanszekerheid toe, omdat de inkomens sterker zijn gestegen dan de vaste lasten en boodschappen. Het percentage huishoudens dat een groot deel van het inkomen kwijt is aan vaste lasten en boodschappen is afgenomen.

Huishoudens in de grensregio kunnen zowel in Nederland als over de grens tanken. Hoe verandert het tank- en boodschapgedrag van deze huishoudens bij een relatieve verandering van de brandstofprijs?

De ov- en brandstofuitgaven liggen beide weer op het oorspronkelijke niveau, maar het herstel duurde bij de ov-uitgaven langer dan bij de brandstofuitgaven. Dat blijkt uit analyse van geanonimiseerde en geaggregeerde transactiegegevens.

Uit een analyse van de inkomsten van zes cohorten eerstejaars studenten blijkt dat hun financiële positie is verbeterd. Zowel de herinvoering van de basisbeurs als de stijgende uurlonen hebben hieraan bijgedragen. Eerstejaars studenten zijn minder afhankelijk geworden van studiefinanciering. Ze leenden minder, waardoor zij een kleinere studieschuld opbouwen. Eerstejaars studenten ervaarden afgelopen jaar de financiële vrijheid om minder uren te werken.

Analyse van 340 000 Nederlandse huishoudens biedt voor het eerst inzicht in de ontwikkeling van bestaanszekerheid. We bekijken de mate waarin het netto-inkomen van een huishouden opgaat aan vaste lasten, waardoor basale uitgaven en het opvangen van tegenvallers lastig wordt.

We bestuderen de effecten van lagere woonlasten op uitgaven door te kijken naar de inkomensafhankelijke huurverlaging van 2023. De inkomensafhankelijke huurverlaging gaat deels op aan een lagere huurtoeslag en het overgebleven deel wordt volledig geconsumeerd. De netto huurverlaging draagt dus direct bij aan hogere huishoudconsumptie en het wordt niet gebruikt om financiële buffers op te bouwen. Onze analyse laat ook zien dat er grote uitdagingen zijn om gericht inkomensafhankelijk huurbeleid te voeren.

Hoewel extreme gasprijsstijgingen alweer 2 jaar geleden zijn, ligt de energiecrisis van 2021-2023 nog vers in het geheugen. Hoe hebben de energielasten van huishoudens zich gedurende en na de energiecrisis ontwikkeld? Het is algemeen bekend dat niet iedereen op hetzelfde moment de impact van hogere energieprijzen voelde, maar waar staan we nu, twee jaar later?

Verhuurders zijn snel met de timing van huurverhogingen, maar voeren niet de maximale huurverhoging door. Dat blijkt uit analyse van geanonimiseerde en geagregeerde transactiegegevens.

Na drie kwartalen van consumptiekrimp was de toename van de particuliere consumptie in het vierde kwartaal van 2023 historisch groot. In 2023 werd de energietoeslag voor minima sterk geconcentreerd uitgekeerd in het vierde kwartaal van 2023. De energietoeslag van EUR 1.300 die minima in 2022 en 2023 ontvingen werd voor een aanzienlijk deel omgezet in consumptie. De sterke groei van de particuliere consumptie in het vierde kwartaal van 2023 werd voor grofweg 25% gedreven door deze geconcentreerde uitkering van de energietoeslag.

Giovanni Gentile is Rentestrateeg bij het Economisch Bureau van ABN AMRO

Aggie van Huisseling is Senior Econoom Nederland bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Mike Langen is woningeconoom & data-scientist bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Nederland decarboniseert en daarmee is de transitie in volle gang. Alleen het tempo in het traject naar een koolstofarme economie is nog niet toereikend genoeg om de gestelde klimaatdoelen te bereiken. Deze analyse laat de achterstand zien en gaat in op de achtergronden daarvan. Wij zien onder andere dat de initiatieven tot decarboniseren talrijk zijn en dat er inmiddels veel best practices zijn aan te wijzen. Maar de sectoren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel uitstoot van broeikasgassen – de energie-intensieve sectoren die onder het EU emissiehandelsysteem vallen (EU ETS) – staan nog steeds voor een grote uitdaging om koolstofarm te worden. De decarbonisatieoplossingen liggen voor veel bedrijven in sectoren vaak binnen handbereik, maar het zijn de randvoorwaarden die vaak voor de obstakels zorgen. In deze analyse gaan we eerst in op de trend van een aantal duurzaamheidsindicatoren voor de Nederlandse economie en de stand van zaken in het verminderen van de broeikasgassen (BKG) in sectoren. Daarbij kijken we onder andere naar de haalbaarheid van het 2030- klimaatdoel per sector. Vervolgens gaan we dieper in op het deel van de uitstoot dat onder EU ETS valt en hoe de energie-intensieve sectoren in de industrie presteren. De specifieke industriële klimaatdoelen komen aan bod, inclusief de meest voor handliggende decarbonisatie-opties. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

In deze publicatie beantwoorden wij de vraag hoe de weg van de Nederlandse economie en haar sectoren naar het ultieme 2050-klimaatneutrale doel eruit zou kunnen zien. Met name kijken we hier naar de impact die alle koolstofarme technologieën kunnen hebben op de vermindering van de broeikasgassen voor 21 sectoren in onze zogenoemde Sector Technology Pathways richting 2050. Welke sectoren zijn de zwaargewichten in de transitie, waar is het verminderen van broeikasgassen een grotere uitdaging en welke knelpunten komen we op de weg naar 2050 tegen?

In het traject naar een klimaatneutrale economie zal de behoefte aan koolstofarme technologieën sterk stijgen, waarmee ook de vraag toeneemt naar de metalen die essentieel zijn voor maken van deze technologieën. Het blijft daarmee belangrijk om de trends hierin te blijven volgen om zo een goed beeld te krijgen van de kansen en de risico’s. De energietransitie heeft tot gevolg dat de druk op veel metaalmarkten toeneemt. Steeds grotere hoeveelheden metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium zijn in de komende jaren nodig. In sommige gevallen ontstaan daardoor tekorten, maar vaak genoeg is het aanbod ruim voldoende om aan de vraag te voldoen. In deze analyse belichten wij een aantal dominante kritieke of strategische metalen die nodig en bovenal onmisbaar zijn in de energietransitie. We maken hierin een verschil in ‘vereiste’ transitiemetalen (de echt onmisbare metalen) en relevante transitiemetalen (iets minder onmisbaar). We laten zien welke metalen met name van belang zijn voor het maken van een viertal schone technologieën en berekenen wat de impact is van de trend in de metaalprijzen op de materiaalkosten voor het maken van de schone technologieën. Tot slot bekijken hoe de vraag naar die metalen in de komende jaren in verschillende IEA-scenario’s zich naar verwachting zal ontwikkelen en welke invloed de vraag-aanbodbalans van deze metalen kunnen hebben op de prijstrend voor de energietransitiemetalen. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

Klimaatverandering zorgt voor grotere risico’s die vaker voorkomen en meer schade veroorzaken aan Nederlandse woningen. Deze studie gaat over de vraag in welke wijken de risico’s van klimaatverandering maar ook de kosten van verduurzaming voor woningeigenaren of voor panden mogelijk te veel zijn om te dragen. Wij noemen dit ‘klimaatkwetsbare’ wijken.

De Rijn, de drukst bevaren rivier van Europa, is van groot economisch belang. Als gevolg van droogte zijn er zowel in 2018 als in 2022 perioden geweest waarin het waterpeil in de Rijn tot een kritiek niveau is gedaald, waardoor de binnenvaart ernstig werd beperkt. Volgens het Kiel Institute for the World Economy leidde het lage waterpeil in november 2018 tot een daling van de industriële productie met 1,5 procent, waardoor het Duitse bbp met 0,4 procent daalde. 1)

Artificiële intelligentie (AI) heeft de potentie om de productiviteit en de groei van het BBP te stimuleren Het effect op de productiviteit is waarschijnlijk J-vormig: eerst een daling, dan met enige vertraging een stijging.

Het woord stagflatie zingt weer rond. De inflatie is hoog en de vooruitzichten voor de economie verslechteren. De combinatie van hoge inflatie en stagnatie van de bbp-groei kwam ook voor in de jaren zeventig en tachtig. De huidige situatie kent diverse paralellen met die periode. Net als toen stijgen de voedsel- en energieprijzen en verzwakt het sentiment ten aanzien van de economie. Maar, er zijn ook belangrijke verschillen. Zo ligt de focus van het monetair beleid tegenwoordig op inflatie en is de arbeidsmarkt anders georganiseerd. Dat stelt enigszins gerust. Toch is dit geen reden om achterover te leunen, want het risico van stagflatie is daarmee nog niet uitgewist. Andere bedreigingen, zoals achterblijvende productiviteitsgroei, dienen zich namelijk aan. Het is daarom zaak alert te blijven en de economie te blijven hervormen.

Inzichten uit een onderzoek in Nederland. Door de opwarming van de aarde neemt de kans op overstromingen toe. Indien dit risico niet in de huizenprijzen is meegenomen, ontstaat de vrees voor een plotselinge schok op de huizenmarkt, die de financiële stabiliteit kan beïnvloeden. Onze onderzoeksresultaten geven geen uitsluitsel, maar wijzen erop dat de huidige overstromingsrisico's niet (volledig) zijn ingeprijsd in de woningwaarde. De belangrijkste methodologische uitdaging bij het meten van de impact van overstromingsrisico op huizenprijzen is het vinden van vergelijkbare huizen zonder al te veel waarnemingen te verliezen.