Het Economisch Bureau schrijft regelmatig over ontwikkelingen in de macro-economie. Hierbij onze laatste voorspellingen over de rente- en valutaontwikkelingen, energieprijzen en de economische trend in ontwikkelde en opkomende markten.

Sterk stijgende EV-verkopen wijzen erop dat de consumptie niet alleen werd geremd, maar ook werd gesteund door de energieschok. Nu de energieschok wegebt, zal het consumentenvertrouwen waarschijnlijk herstellen, wat de consumptie verder ondersteunt. Wij verwachten nog één rentestap van ECB in september, met renteverlagingen in het tweede en derde kwartaal van 2027.

Bbp groei in het eerste kwartaal is opwaarts bijgesteld naar 0,2% k/k. Wij verwachten een gemiddelde groei van 0,9% in 2026 en 1,1% in 2027. De CPI-inflatie steeg in mei sterk naar 3,5% j-o-j, vooral door vliegtickets en accommodatie. Nu Prinsjesdag dichterbij komt, verschuift de aandacht naar koopkrachtsteun.

Economie stabiliseert, maar blijft fragiel met inflatie boven de doelstelling. Enige voortgang bij pensioenhervormingen, maar interne spanningen houden aan. Toenemende politieke risico’s en onzekerheid door onvrede onder kiezers.

De inflatie is gestegen door de energieschok, maar zal vanaf nu naar verwachting afnemen. De kracht van de arbeidsmarkt wordt overschat door vervroegde aanwervingen in de dienstensector, wat de banengroei in het derde kwartaal drukt.

Effect energieschok gecompenseerd door sterke uitvoergroei leunend op mondiale tech-/AI-boom. China is redelijk ongeschonden door energiecrisis gekomen; gerapporteerde olie-import fors gedaald. Risicobalans rond onze groeiramingen verbetert, maar onevenwichtigheden vraag/aanbod nemen toe.

De vraag naar schone technologieën (ook wel ‘clean tech’) door de Europese Unie (EU) neemt de komende jaren sterk toe. Niet alleen door de EU-ambitie in het halen van de klimaatdoelen, maar ook door het streven van de EU naar meer energiezekerheid. De kans is groot dat door de versnelling in de vraag naar clean tech de handelstromen in schone technologieën tussen de EU en haar huidige handelspartners verder zal toenemen. In deze analyse staan de handelsstromen van schone technologieën tussen de EU en de landen daarbuiten centraal. Wij belichten niet alleen wat de verhoudingen zijn in de import en de export van schone technologieën in de EU-27 in relatie tot landen buiten de EU-27, maar laten ook zien welke landen de belangrijkste handelspartners voor de EU-27 zijn. De analyse gaat ook in op de impact van geopolitieke conflicten op de handelsstromen in relatie tot energiezekerheid. Tot slot gaan wij in op de haalbaarheid van de gestelde EU-doelen voor schone technologieën richting 2030.

Door hernieuwbare energiebronnen uit te breiden en tegelijkertijd te investeren in netwerken, opslag en toeleveringsketens, ontstaat een duurzaam en betaalbaar energiesysteem, terwijl de afhankelijkheid van import wordt verminderd. Ondanks de vooruitgang wijzen prognoses op een aanzienlijke kloof tussen het huidige traject en de doelstellingen op hernieuwbaar en energie efficiëntie voor 2030, waardoor de afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen wordt verlengd. De uitbreiding van elektrificatie, gebaseerd op de uitbreiding van hernieuwbare energie, is cruciaal voor het waarborgen van de energiezekerheid van de EU. Het verlagen van de energie-intensiteit en het verbeteren van de efficiëntie ontkoppelen economische groei van energieverbruik, waardoor ook concurrentievermogen wordt versterkt en de blootstelling aan volatiele energiemarkten wordt verminderd. Energie-efficiëntie, innovatie en het hergebruik van grondstoffen maken landen minder afhankelijk van volatiele energiemarkten en import. Het uitbreiden van opslagcapaciteit, raffinaderijen en netinfrastructuur zorgt voor stabiliteit tijdens energiecrises en ondersteunt de transitie naar hernieuwbare energiebronnen. De integratie van grensoverschrijdende energiesystemen, op elkaar afgestemd beleid en samenwerkingsstrategieën versterken de EU veerkracht en verminderen de afhankelijkheid van externe leveranciers.

De EU blijft sterk afhankelijk van import van kritieke materialen, ondanks pogingen tot diversificatie en strategische partnerschappen met grondstofrijke landen. De afhankelijkheid van grondstofrijke landen vergroot de kwetsbaarheid van de EU voor verstoringen in toeleveringsketens. De EU wil tegen 2030 meer mijnbouw, verwerking en recycling realiseren, maar lange doorlooptijden en hoge kosten maken het behalen van deze doelen onzeker. Nederland speelt een centrale rol in de EU-handel van kritieke grondstoffen, vooral door de doorvoer via havens, zonder grote toegevoegde waarde. De EU kampt met technologische en economische uitdagingen om kritieke materialen effectief te recyclen, vooral zeldzame aardmetalen.

De impact van het Iran-conflict is groot op grondstofmarkten. Met het uitbreken van de oorlog en de aanval van Iran op olie- en gasinstallaties van buurlanden schoten de prijzen van energiegrondstoffen omhoog. Een dergelijke scherpe prijsreactie in andere grondstofmarkten (met name metalen) bleef aanvankelijk uit, omdat de impact van het Midden-Oosten op veel niet-fossiele grondstoffen nog niet direct tot veel paniek leidde. Inmiddels zijn we bijna vier weken verder en beginnen veel niet-fossiele grondstoffen steeds meer kleur te bekennen. In deze analyse gaan we dieper in op de trend in de index van transitiegrondstoffen en welke specifieke transitiemetalen sinds de start van de oorlog het meeste zijn geraakt. Ook laten we de prijsindex voor defensiemetalen zien en hoe deze verschilt van de trend in de prijs van transitiemetalen. Met deze analyse geven we inzicht in de verschillende prijstrends en geven we aan hoe dit impact kan hebben op het bedrijfsleven.

De kosten voor windenergie op land en zonne-energie zijn de afgelopen tien jaar aanzienlijk gedaald, terwijl die van koolstofafvang (CCS), energie-opslag en waterstof relatief duur zijn gebleven. Netcongestie, productiebeperking en lage prices voor producenten vormen steeds grotere obstakels voor het volledig benutten van hernieuwbare energie. Batterijen helpen om netcongestie te verminderen, om schommelingen in zon- en windproductie op te vangen, om energie op te slaan, en om de stabiliteit en economische haalbaarheid van projecten te verbeteren. Door een overaanbod zijn lithium-ion-batterijprijzen sterk gedaald. Echter zodra de vraag naar batterijen toeneemt en grondstofprijzen stijgen, is het mogelijk dat prijzen weer gaan stijgen. De focus gaat steeds meer van capaciteitsuitbreiding naar systeemintegratie. Dit heeft meer investeringen in opslag, netwerken en flexibele infrastructuur tot gevolg om daarmee een veerkrachtig energiesysteem te realiseren.

Nederland decarboniseert en daarmee is de transitie in volle gang. Alleen het tempo in het traject naar een koolstofarme economie is nog niet toereikend genoeg om de gestelde klimaatdoelen te bereiken. Deze analyse laat de achterstand zien en gaat in op de achtergronden daarvan. Wij zien onder andere dat de initiatieven tot decarboniseren talrijk zijn en dat er inmiddels veel best practices zijn aan te wijzen. Maar de sectoren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel uitstoot van broeikasgassen – de energie-intensieve sectoren die onder het EU emissiehandelsysteem vallen (EU ETS) – staan nog steeds voor een grote uitdaging om koolstofarm te worden. De decarbonisatieoplossingen liggen voor veel bedrijven in sectoren vaak binnen handbereik, maar het zijn de randvoorwaarden die vaak voor de obstakels zorgen. In deze analyse gaan we eerst in op de trend van een aantal duurzaamheidsindicatoren voor de Nederlandse economie en de stand van zaken in het verminderen van de broeikasgassen (BKG) in sectoren. Daarbij kijken we onder andere naar de haalbaarheid van het 2030- klimaatdoel per sector. Vervolgens gaan we dieper in op het deel van de uitstoot dat onder EU ETS valt en hoe de energie-intensieve sectoren in de industrie presteren. De specifieke industriële klimaatdoelen komen aan bod, inclusief de meest voor handliggende decarbonisatie-opties. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

Hebben Nederlandse huishoudens al last van hogere energieprijzen? In deze publicatie volgen we met geanonimiseerde en geaggregeerde transactiedata van ruim één miljoen huishoudens, hoe hogere energieprijzen doorwerken in de portemonnee van huishoudens. Opvallend is dat de doorsnee energiebetaling ondanks vijf maanden van verhoogde energiemarktprijzen nog nauwelijks is gestegen. Dit komt doordat bestaande contracten nog doorlopen en nieuwe tarieven voor elektriciteit niet significant hoger liggen. De hogere olieprijzen werken snel door aan de pomp, maar de stijging van de brandstofuitgaven van huishoudens blijft vooralsnog beperkt doordat autorijders hun gedrag aanpassen.

Extreme hitte heeft niet alleen gevolgen voor gezondheid en leefbaarheid, maar leidt ook tot merkbare verschuivingen in het consumptiegedrag van huishoudens. De recente hittegolf ging gepaard met een tijdelijke afname in consumptie van Nederlandse huishoudens. Er waren minder online bestedingen en geldopnames, terwijl de pinbestedingen eerst stegen en pas tijdens de extreem warme dagen daalden. In sterk stedelijke gebieden bleven de pinbetalingen relatief beter op peil dan in minder stedelijke gebieden. Met name uitgaven aan eet- en drinkgelegenheden namen daar juist toe, terwijl brandstof uitgaven elders sterk afnamen.

Dit jaar merken ongeveer 1,5 miljoen Nederlandse pensionado’s de gevolgen van de pensioentransitie in hun portemonnee. Wij onderzoeken op basis van geanonimiseerde transactiedata de bestedingsimpuls die uitgaat van de invaarbonus, de extra pensioenindexatie door de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Pensionado’s geven gemiddeld slechts 22% van een extra euro pensioeninkomen uit. Dit percentage zakt bij hogere leeftijden. Pensionado’s met lagere inkomens, of met weinig financiële buffers geven juist een groter deel van het extra inkomen uit. Ondanks de procentueel kleine effecten betekent de hoogte van de invaarbonus samen met een aanzienlijk aantal ouderen nog steeds een steuntje in de rug voor de Nederlandse economie.

Wat merken Nederlandse huishoudens van de oorlog in Iran? In deze publicatie analyseren we hoe snel hogere energieprijzen de portemonnee van huishoudens raken, met behulp van geanonimiseerde transactiedata van meer dan 1 miljoen huishoudens. Hogere gasprijzen werken met vertraging door, waardoor de doorsnee betaling van de energierekening vooralsnog niet is gestegen. Bij brandstofuitgaven zien we dat de stijgende olieprijzen sneller doorwerken, dit effect is in maart al zichtbaar. Wij verwachten dat de energiebetalingen in de komende maanden blijven toenemen, zoals ook het geval was in 2022. Toen duurde het ongeveer een kwartaal voordat betalingen aan de energierekening duidelijk opliepen. Daarom volgen we de komende maanden de energiebetalingen van huishoudens, met name van huishoudens die kwetsbaar zijn voor hogere energielasten.

Door de oorlog in Iran schoot de brandstofprijzen omhoog, terwijl de benzineprijzen in België liggen tot wel 55 cent per liter lager liggen. Hierdoor is in de grensregio ongeveer 15% van het benzineverbruik verschoven naar België, een effect dat grotendeels wordt veroorzaakt door een minderheid/kleine groep huishoudens. Dit effect blijft constant voor huishoudens t/m 30 kilometer van de grens. Ook tankstations iets verder weg omzet kunnen verliezen. Tegelijkertijd blijft het landelijke verlies aan accijnsinkomsten voor de overheid beperkt.

Verduurzamingsmaatregelen beschermen huishoudens tegen stijgende energiekosten: woningeigenaren die gebruikmaakten van subsidies zagen hun energie-uitgaven tussen 2019 en 2025 nauwelijks stijgen of zelfs dalen, terwijl huishoudens zonder ISDE subsidie gemiddeld 24 procent meer gingen betalen. Dit blijkt uit een analyse van geanonimiseerde en geaggregeerde transactiegegevens.

Analyse van 320.000 huishoudens toont een daling van de woonlastenratio voor het doorsnee huishouden in recente jaren. Woonlastenratio is het percentage van het inkomen dat besteed wordt aan woonlasten. Kopers hebben doorgaans een lagere woonlastenratio; vrije sector- en sociale huurders zitten op vergelijkbare niveaus. Jongere kopers en vrije huurders hebben vergelijkbare inkomsten en woonlasten. Woonlastenratio van jongere kopers is gestegen door hypotheekrenteaftrek en beperkte koopmogelijkheden voor lagere inkomens. Huurtoeslag essentieel voor groot deel van ontvangers voorkomt dat huishoudens meer dan de helft van hun inkomsten aan woonlasten moeten uitgeven.

De Black Friday-periode wordt door veel Nederlanders benut om aankopen te doen, vaak met het oog op sinterklaas en kerst. In deze periode geven consumenten aanzienlijk meer uit dan in het verleden, toen de dagen rond sinterklaas nog echte aankoopdagen waren. Om piekdrukte te voorkomen, starten meer retailers steeds eerder in november met het doen van aanbiedingen, waarbij de klant vooral via internet wordt gelokt.

Anke Martens is Senior Econoom Sustainability bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Bill Diviney is hoofd Macro Research bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Jeannine van Reeken-van Wee is senior econoom en data-scientist bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Nederland decarboniseert en daarmee is de transitie in volle gang. Alleen het tempo in het traject naar een koolstofarme economie is nog niet toereikend genoeg om de gestelde klimaatdoelen te bereiken. Deze analyse laat de achterstand zien en gaat in op de achtergronden daarvan. Wij zien onder andere dat de initiatieven tot decarboniseren talrijk zijn en dat er inmiddels veel best practices zijn aan te wijzen. Maar de sectoren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel uitstoot van broeikasgassen – de energie-intensieve sectoren die onder het EU emissiehandelsysteem vallen (EU ETS) – staan nog steeds voor een grote uitdaging om koolstofarm te worden. De decarbonisatieoplossingen liggen voor veel bedrijven in sectoren vaak binnen handbereik, maar het zijn de randvoorwaarden die vaak voor de obstakels zorgen. In deze analyse gaan we eerst in op de trend van een aantal duurzaamheidsindicatoren voor de Nederlandse economie en de stand van zaken in het verminderen van de broeikasgassen (BKG) in sectoren. Daarbij kijken we onder andere naar de haalbaarheid van het 2030- klimaatdoel per sector. Vervolgens gaan we dieper in op het deel van de uitstoot dat onder EU ETS valt en hoe de energie-intensieve sectoren in de industrie presteren. De specifieke industriële klimaatdoelen komen aan bod, inclusief de meest voor handliggende decarbonisatie-opties. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

In deze publicatie beantwoorden wij de vraag hoe de weg van de Nederlandse economie en haar sectoren naar het ultieme 2050-klimaatneutrale doel eruit zou kunnen zien. Met name kijken we hier naar de impact die alle koolstofarme technologieën kunnen hebben op de vermindering van de broeikasgassen voor 21 sectoren in onze zogenoemde Sector Technology Pathways richting 2050. Welke sectoren zijn de zwaargewichten in de transitie, waar is het verminderen van broeikasgassen een grotere uitdaging en welke knelpunten komen we op de weg naar 2050 tegen?

In het traject naar een klimaatneutrale economie zal de behoefte aan koolstofarme technologieën sterk stijgen, waarmee ook de vraag toeneemt naar de metalen die essentieel zijn voor maken van deze technologieën. Het blijft daarmee belangrijk om de trends hierin te blijven volgen om zo een goed beeld te krijgen van de kansen en de risico’s. De energietransitie heeft tot gevolg dat de druk op veel metaalmarkten toeneemt. Steeds grotere hoeveelheden metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium zijn in de komende jaren nodig. In sommige gevallen ontstaan daardoor tekorten, maar vaak genoeg is het aanbod ruim voldoende om aan de vraag te voldoen. In deze analyse belichten wij een aantal dominante kritieke of strategische metalen die nodig en bovenal onmisbaar zijn in de energietransitie. We maken hierin een verschil in ‘vereiste’ transitiemetalen (de echt onmisbare metalen) en relevante transitiemetalen (iets minder onmisbaar). We laten zien welke metalen met name van belang zijn voor het maken van een viertal schone technologieën en berekenen wat de impact is van de trend in de metaalprijzen op de materiaalkosten voor het maken van de schone technologieën. Tot slot bekijken hoe de vraag naar die metalen in de komende jaren in verschillende IEA-scenario’s zich naar verwachting zal ontwikkelen en welke invloed de vraag-aanbodbalans van deze metalen kunnen hebben op de prijstrend voor de energietransitiemetalen. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

Klimaatverandering zorgt voor grotere risico’s die vaker voorkomen en meer schade veroorzaken aan Nederlandse woningen. Deze studie gaat over de vraag in welke wijken de risico’s van klimaatverandering maar ook de kosten van verduurzaming voor woningeigenaren of voor panden mogelijk te veel zijn om te dragen. Wij noemen dit ‘klimaatkwetsbare’ wijken.

De Rijn, de drukst bevaren rivier van Europa, is van groot economisch belang. Als gevolg van droogte zijn er zowel in 2018 als in 2022 perioden geweest waarin het waterpeil in de Rijn tot een kritiek niveau is gedaald, waardoor de binnenvaart ernstig werd beperkt. Volgens het Kiel Institute for the World Economy leidde het lage waterpeil in november 2018 tot een daling van de industriële productie met 1,5 procent, waardoor het Duitse bbp met 0,4 procent daalde. 1)

Artificiële intelligentie (AI) heeft de potentie om de productiviteit en de groei van het BBP te stimuleren Het effect op de productiviteit is waarschijnlijk J-vormig: eerst een daling, dan met enige vertraging een stijging.

Het woord stagflatie zingt weer rond. De inflatie is hoog en de vooruitzichten voor de economie verslechteren. De combinatie van hoge inflatie en stagnatie van de bbp-groei kwam ook voor in de jaren zeventig en tachtig. De huidige situatie kent diverse paralellen met die periode. Net als toen stijgen de voedsel- en energieprijzen en verzwakt het sentiment ten aanzien van de economie. Maar, er zijn ook belangrijke verschillen. Zo ligt de focus van het monetair beleid tegenwoordig op inflatie en is de arbeidsmarkt anders georganiseerd. Dat stelt enigszins gerust. Toch is dit geen reden om achterover te leunen, want het risico van stagflatie is daarmee nog niet uitgewist. Andere bedreigingen, zoals achterblijvende productiviteitsgroei, dienen zich namelijk aan. Het is daarom zaak alert te blijven en de economie te blijven hervormen.

Inzichten uit een onderzoek in Nederland. Door de opwarming van de aarde neemt de kans op overstromingen toe. Indien dit risico niet in de huizenprijzen is meegenomen, ontstaat de vrees voor een plotselinge schok op de huizenmarkt, die de financiële stabiliteit kan beïnvloeden. Onze onderzoeksresultaten geven geen uitsluitsel, maar wijzen erop dat de huidige overstromingsrisico's niet (volledig) zijn ingeprijsd in de woningwaarde. De belangrijkste methodologische uitdaging bij het meten van de impact van overstromingsrisico op huizenprijzen is het vinden van vergelijkbare huizen zonder al te veel waarnemingen te verliezen.